Αριθμός 180/2023 
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ
A2' Πολιτικό Τμήμα 
ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Θεόδωρο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κυριάκο Μπαμπαλίδη, Παναγιώτη Βενιζελέα - Εισηγητή, Βρυσηίδα Θωμάτου και Κλεόβουλο - Δημήτριο Κοκκορό, Αρεοπαγίτες.
ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 26 Σεπτεμβρίου 2022, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:
Του αναιρεσείοντος: Α. Κ. του Κ., κατοίκου .... Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αναστάσιο Γακίδη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.
Της αναιρεσιβλήτου: Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας, που εδρεύει στην Κοζάνη και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Ζωή Τσάκωνα, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.
Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28-7-2014 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Κοζάνης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 259/2018 του ίδιου Δικαστηρίου και 39/2019 του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 30-12-2020 αίτησή του.
Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.
ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
Με την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα, κατά την ειδική διαδικασία του άρθρου 77 Ν. 3669/2008, υπ' αριθ. 39/2019 τελεσίδικη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, το οποίο, δικάζοντας μετά από παραπομπή λόγω αναρμοδιότητας στο Πενταμελές Εφετείο Δυτικής Μακεδονίας της υπόθεσης με την υπ' αριθ. 259/2018 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κοζάνης, αφού έκρινε ότι δεν δεσμεύεται από την παραπεμπτική απόφαση ως προς την καθ' ύλην αρμοδιότητά του, γιατί η απόφαση αυτή δεν έχει γίνει τελεσίδικη και ότι αυτό είναι το καθ' ύλην αρμόδιο δικαστήριο, κατά τη μεταβατική διάταξη της παραγράφου 14 του άρθρου 379 του Ν.4412/2016, η οποία προστέθηκε με το άρθρο 28 του Ν. 4491/2017, απέρριψε την ασκηθείσα στο Μονομελές Πρωτοδικείο Κοζάνης από 28/7/2014 αγωγή του αναιρεσείοντος κατά της αναιρεσίβλητης. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ. 1 ΚΠολΔ), είναι συνεπώς παραδεκτή και πρέπει να εξετασθεί για το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 1, 3 ΚΠολΔ).
Κατά το άρθρο 904 παρ. 1 ΑΚ όποιος έγινε πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία από την περιουσία ή με ζημία άλλου έχει υποχρέωση να αποδώσει την ωφέλεια. Η υποχρέωση αυτή γεννιέται ιδίως σε περίπτωση παροχής αχρεώστητης ή παροχής για αιτία που δεν επακολούθησε ή έληξε ή αιτία παράνομη ή ανήθικη. Περαιτέρω στις διατάξεις των άρθρων 1, 37, 56 και 57 του Ν. 3669/2008, που κωδικοποίησε σε ενιαίο κείμενο την νομοθεσία κατασκευής δημοσίων έργων, οι οποίες καταργήθηκαν με το άρθρο 377 παρ. 1 περ. 31 του Ν. 4412/2016, αλλά εφαρμόζονται στην κρινόμενη περίπτωση κατά την διάταξη του άρθρου 376 παρ. 2 του ιδίου νόμου, γιατί η επίδικη σύμβαση καταρτίστηκε πριν την έναρξη ισχύος του νόμου αυτού, ορίζονται τα ακόλουθα: Άρθρο 1. "1. Οι διατάξεις του παρόντος Κώδικα εφαρμόζονται σε όλα τα έργα που προγραμματίζονται και εκτελούνται από τους φορείς, που αναφέρονται στην παρ. 1 του άρθρου 14 του ν.2190/1994... ( στους οποίους περιλαμβάνονται και οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοικησης (ΟΤΑ) πρώτου και δεύτερου βαθμού). 2. Τα δημόσια έργα είναι έργα υποδομής της χώρας που καλύπτουν βασικές ανάγκες του κοινωνικού συνόλου, συμβάλλουν στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνατοτήτων, στην αύξηση του εθνικού προϊόντος, στην ασφάλεια της χώρας και γενικά αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής του λαού. Τα δημόσια έργα εντάσσονται στο γενικό πλαίσιο της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης της χώρας και υλοποιούν επιλογές του δημοκρατικού προγραμματισμού.3. Από τεχνική άποψη δημόσια έργα είναι όλα τα έργα που εκτελούν οι φορείς της παρ.1 και συνδέονται με οποιονδήποτε τρόπο με το έδαφος, το υπέδαφος ή τον υποθαλάσσιο χώρο, όπως και τα πλωτά τμήματα των τεχνικών έργων. Ως έργο νοείται κάθε νέα κατασκευή ή επέκταση ή ανακαίνιση ή επισκευή ή συντήρηση και η οικονομικά ή τεχνικά αυτοτελής λειτουργία, καθώς και κάθε σχετική ερευνητική εργασία, που απαιτεί τεχνική γνώση και επέμβαση.4. Με τις διατάξεις του παρόντος Κώδικα καθιερώνονται: α) Ενιαίοι κανόνες για την κατασκευή όλων των δημοσίων έργων. β) Ο κοινωνικός έλεγχος με τον οποίο εξασφαλίζεται η διαφάνεια των διαδικασιών, η άρτια εκτέλεση των έργων και η προστασία του περιβάλλοντος". Άρθρο 37: "1. Ο ανάδοχος είναι υποχρεωμένος να κατασκευάσει το έργο κατά τους όρους της σύμβασης και τις σύμφωνες προς αυτή και το νόμο έγγραφες εντολές του φορέα κατασκευής του έργου.2. Ο ανάδοχος έχει την υποχρέωση να τηρεί με ακρίβεια τη διάταξη και τις διαστάσεις των διαφόρων μερών του έργου, όπως προκύπτουν από τα εγκεκριμένα σχέδια ή άλλα στοιχεία της μελέτης. 3. Οι έγγραφες εντολές που δίνονται από το αρμόδιο όργανο για συμπλήρωση ή τροποποίηση των στοιχείων της μελέτης, σύμφωνα με τις παραγράφους 1 και 3 του άρθρου 57 του παρόντος, καθώς και η εκτέλεση των εγκεκριμένων συμπληρωματικών εργασιών, είναι υποχρεωτική για τον ανάδοχο. Ο ανάδοχος δεν δικαιούται να λάβει αποζημίωση ή αύξηση τιμών για μεταβολές στα έργα που έγιναν χωρίς έγγραφη διαταγή, έστω και αν αυτές βελτιώνουν το έργο...4. Σε επείγουσες περιπτώσεις η διαταγή για τροποποιήσεις ή συμπληρώσεις δίνεται προφορικά στον τόπο των έργων και καταχωρείται στο ημερολόγιο. Αν τη διαταγή αυτή δίνει ο επιβλέπων, οφείλει να ενημερώσει αμέσως εγγράφως τη διευθύνουσα υπηρεσία, για την έκδοση κανονικής διαταγής. Αν η διαταγή αυτή διαφοροποιεί μερικά ή ολικά τις εντολές του επιβλέποντα, ο ανάδοχος αποζημιώνεται για τις εργασίες που έχει εκτελέσει σύμφωνα με την εντολή της επίβλεψης μέχρι τη λήψη της εντολής της διευθύνουσας υπηρεσίας. 5)...". Άρθρο 56: " Αν υπάρχει ανάγκη να εκτελεσθούν επείγουσες πρόσθετες εργασίες μπορεί να εγκριθεί από την προϊσταμένη αρχή η εκτέλεση τους πριν από τη σύνταξη Ανακεφαλαιωτικού Πίνακα Εργασιών. Για την έγκριση αυτή η διευθύνουσα υπηρεσία συντάσσει τεχνική περιγραφή των εργασιών, με αιτιολόγηση του επείγοντος και εκτίμηση της δαπάνης, με βάση τις συμβατικές τιμές μονάδας ή ενδεικτικές τιμές για τυχόν νέες εργασίες. Ο ανάδοχος είναι υποχρεωμένος να εκτελέσει τις εργασίες αυτές, που επιτρέπεται να περιλαμβάνονται στις σχετικές πιστοποιήσεις και πριν από την έγκριση Ανακεφαλαιωτικού Πίνακα Εργασιών και που ενσωματώνονται στον επόμενο Ανακεφαλαιωτικό Πίνακα Εργασιών. Οι εργασίες για τις οποίες δεν υπάρχει εγκεκριμένη νέα τιμή περιλαμβάνονται στους σχετικούς λογαριασμούς με τις ενδεικτικές τιμές μειωμένες κατά είκοσι τοις εκατό (20%)". Άρθρο 57: "1. Το έργο εκτελείται σύμφωνα με τη σύμβαση και τα τεύχη και σχέδια που τη συνοδεύουν. Ο φορέας κατασκευής του έργου έχει το δικαίωμα, αν προκύψει ανάγκη εκτέλεσης συμπληρωματικών εργασιών, που δεν περιλαμβάνονται στο αρχικό ανατεθέν έργο ούτε στην πρώτη συναφθείσα σύμβαση και οι οποίες κατέστησαν αναγκαίες λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων κατά την εκτέλεση του έργου, όπως αυτό περιγράφεται στην αρχική σύμβαση, να συνάπτει σύμβαση με τον ανάδοχο του έργου, με την προϋπόθεση ότι οι συμπληρωματικές εργασίες δεν μπορούν τεχνικά ή οικονομικά να διαχωριστούν από την κύρια σύμβαση, χωρίς να δημιουργήσουν μείζονα προβλήματα για τις αναθέτουσες αρχές ή όταν αυτές οι εργασίες, μολονότι μπορούν να διαχωριστούν από την αρχική σύμβαση, είναι απόλυτα αναγκαίες για την τελειοποίηση της. Το συνολικό ποσό των συμβάσεων αυτών δεν μπορεί να υπερβαίνει το ποσοστό του πενήντα τοις εκατό (50%) του ποσού της αρχικής σύμβασης, στο οποίο συμπεριλαμβάνεται και η αμοιβή για τη σύνταξη των τυχόν απαιτούμενων μελετών για τις συμπληρωματικές εργασίες. Η εκτέλεση των συμπληρωματικών εργασιών είναι υποχρεωτική για τον ανάδοχο του έργου και, προκειμένου να υπογραφεί η σύμβαση για την εκτέλεση τους, απαιτείται γνώμη του οικείου τεχνικού συμβουλίου. Για τον καθορισμό τιμών μονάδας στις εργασίες της συμπληρωματικής σύμβασης λαμβάνονται οι τιμές της αρχικής σύμβασης και για τον κανονισμό τιμών μονάδας στις νέες εργασίες της συμπληρωματικής σύμβασης εφαρμόζονται οι παράγραφοι 5, 6 και 7. 2. Κάθε σύμβαση επόμενη της αρχικής συνοδεύεται από Ανακεφαλαιωτικό Πίνακα Εργασιών (Α.Π.Ε.) που περιλαμβάνει ιδίως τις ενδείξεις των εργασιών, τις τιμές μονάδας των εργασιών, τα μεγέθη των ποσοτήτων, τις δαπάνες του προϋπολογισμού του αρχικά ανατεθέντος έργου, του προϋπολογισμού της αμέσως προηγούμενης σύμβασης και του προϋπολογισμού της προς κατάρτιση νέας σύμβασης. Περιλαμβάνει ακόμη και τις δαπάνες των απρόβλεπτων, καθώς και την προβλεπόμενη δαπάνη για αναθεώρηση και Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (Φ.Π.Α.). 3)...8) Οι Ανακεφαλαιωτικοί Πίνακες Εργασιών και τα Πρωτόκολλα Κανονισμού Τιμών Μονάδας Νέων Εργασιών που τους συνοδεύουν συντάσσονται από τη διευθύνουσα υπηρεσία και υπογράφονται από τον ανάδοχο ανεπιφύλακτα ή με επιφύλαξη. Αν ο ανάδοχος αρνηθεί την υπογραφή, του κοινοποιείται ο ανακεφαλαιωτικός πίνακας και τα πρωτόκολλα, σύμφωνα με το άρθρο 44 του παρόντος. Στην περίπτωση αυτή όπως και στην περίπτωση που ο ανάδοχος υπέγραψε τα σχετικά έγγραφα με επιφύλαξη, δικαιούται να υποβάλει ένσταση. Ο Ανακεφαλαιωτικός Πίνακας Εργασιών και τα πρωτόκολλα νέων τιμών εγκρίνονται από την προϊσταμένη αρχή, στην οποία διαβιβάζονται μαζί με την τυχόν ένσταση του αναδόχου, την αιτιολογική έκθεση για την ανάγκη των τροποποιήσεων, τον τρόπο κανονισμού των τιμών και κάθε σχετική πληροφορία. Αν έχει υποβληθεί ένσταση διατυπώνεται και η γνώμη της διευθύνουσας υπηρεσίας στο περιεχόμενο της ένστασης αυτής. Μετά την έγκριση του Ανακεφαλαιωτικού Πίνακα Εργασιών, ο ανάδοχος είναι υποχρεωμένος να εκτελέσει τις σχετικές εργασίες χωρίς αυτό να θίγει τα δικαιώματα του για επίλυση της τυχόν διαφοράς. ". Από τις ανωτέρω αναγκαστικού δικαίου διατάξεις συνάγεται ότι, όταν σε σύμβαση δημοσίου έργου παρίσταται ανάγκη εκτελέσεως συμπληρωματικών εργασιών, δηλαδή εργασιών, οι οποίες δεν περιλαμβάνονται στο ανατεθέν με την αρχική σύμβαση έργο ή στην πρώτη συναφθείσα σύμβαση και οι οποίες κατέστησαν αναγκαίες κατά την εκτέλεση του έργου λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων, για την εκτέλεσή τους απαιτείται η σύναψη ιδιαίτερης, συμπληρωματικής, συμβάσεως με τον ανάδοχο του έργου. Της συνάψεως της εν λόγω συμβάσεως προηγείται η σύνταξη εκ μέρους της διευθύνουσας το έργο υπηρεσίας ανακεφαλαιωτικού πίνακα εργασιών (Α.Π.Ε.), ο οποίος περιλαμβάνει όλα τα ουσιώδη στοιχεία της συμβάσεως, όπως τις προς εκτέλεση εργασίες, τις τιμές μονάδας των εργασιών, τα μεγέθη των ποσοτήτων και την προβλεπόμενη δαπάνη για αναθεώρηση, καθώς και πρωτόκολλο κανονισμού τιμών μονάδας νέων εργασιών (Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε.), στην περίπτωση που στον ανακεφαλαιωτικό πίνακα περιλαμβάνονται και εργασίες, για τις οποίες δεν υπάρχουν τιμές μονάδας. Ακολουθεί η υπογραφή συμβάσεως για την ανάθεση των συμπληρωματικών αυτών εργασιών μετά από διαπραγματεύσεις με τον ανάδοχο του έργου και αφού ληφθεί και η γνώμη του οικείου τεχνικού συμβουλίου. Μετά την υπογραφή της συμπληρωματικής συμβάσεως, το ποσό της οποίας δεν μπορεί να υπερβαίνει το 50% του ποσού του αρχικού συμβατικού αντικειμένου, η εκτέλεση των συμπληρωματικών εργασιών είναι υποχρεωτική για τον ανάδοχο (ΑΠ 289/2021, ΑΠ 828/2019, ΣτΕ 121/2018). Από τις ίδιες ως άνω διατάξεις συνάγεται ότι ο ανάδοχος δεν δικαιούται, και ούτε υποχρεούται, κατ` αρχήν, να προβεί σε τροποποιήσεις ως προς τη μορφή του έργου, την ποιότητα και το είδος ή την ποσότητα των εργασιών, κατ` απόκλιση από τη σύμβαση έργου, και, επίσης, ότι δεν δικαιούται αποζημιώσεως για μεταβολές στο έργο, χωρίς προηγούμενη έγγραφη εντολή του κυρίου του έργου ή, σε επείγουσες περιπτώσεις, προφορική εντολή της υπηρεσίας, στον τόπο εκτελέσεως του έργου, που καταχωρίζεται στο ημερολόγιο αυτού, και χωρίς προηγούμενη σύνταξη και έγκριση Α.Π.Ε., αν δε συντρέχει περίπτωση, και Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε. (ΑΠ 289/2021, ΑΠ 828/2019, ΣτΕ 2243/2017, ΣτΕ 45/2016, ΑΠ 178/2015). Μάλιστα, στην περίπτωση αυτή ο ανάδοχος, δηλαδή, αν εκτελέσει εργασίες μη προβλεπόμενες από τη σύμβαση, χωρίς τις ανωτέρω προϋποθέσεις, δηλαδή χωρίς προηγούμενη έγγραφη εντολή του κυρίου του έργου ή, σε επείγουσες περιπτώσεις, κατόπιν προφορικής εντολής της υπηρεσίας, που καταχωρίζεται στο ημερολόγιο του έργου, δεν δικαιούται ούτε αποδόσεως της ωφέλειας του λήπτη με βάση τις διατάξεις των άρθρων 904 επ. ΑΚ περί αδικαιολόγητου πλουτισμού (AΠ 1023/2022, ΑΠ 289/2021, ΑΠ 828/2019, ΣτΕ 45/2016, ΣτΕ 749/2016), ενόψει ιδίως της αναγκαστικού δικαίου διάταξης του άρθρου 37 παρ. 3 του Ν.3669/2008, που απαγορεύει την λήψη " αποζημίωσης" για τις εργασίες αυτές, από την γενικότητα της διατύπωσης της οποίας και από τον σκοπό, που επιδιώκει, δηλαδή την προστασία του κυρίου του έργου και κατ' επέκταση της εθνικής οικονομίας από ανεξέλεγκτες υπερβάσεις στη δαπάνη εκτέλεσης των δημοσίων έργων, σαφώς συνάγεται ότι στην απαγόρευση αυτή περιλαμβάνεται και η απόδοση της τυχόν ωφέλειας του κυρίου του έργου, από την εκτέλεση των χωρίς εντολή εργασιών, κατά τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού, Κατ` εξαίρεση, όμως, από τον ανωτέρω κανόνα, και ανεξάρτητα από τη σύναψη τελικά συμπληρωματικής σύμβασης ο ανάδοχος δικαιούται αμοιβής για τις πρόσθετες εργασίες που εκτέλεσε, αποδεχόμενος σχετική έγγραφη εντολή του εργοδότη ή και μόνο προφορική εντολή καταχωρημένη στο ημερολόγιο του έργου, αν συντρέχει επείγουσα περίπτωση, έχει δε η αμοιβή αυτή συμβατικό χαρακτήρα, αφού η εντολή του εργοδότη και η αποδοχή της από τον ανάδοχο δημιουργούν το αναγκαίο συμβατικό πλαίσιο. Μάλιστα δικαιούται τότε ο ανάδοχος αμοιβής ακόμη και αν η δαπάνη των πρόσθετων εργασιών υπερέβη το 50% του αρχικού συμβατικού κόστους, την οποία, αντίθετα, δεν δικαιούται ούτε κατά τις διατάξεις για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, αν ενήργησε χωρίς εντολή του εργοδότη (ΑΠ 289/2021, ΑΠ 828/2019). Πάντως, και στην περίπτωση αυτή, η συμβατική σχέση ολοκληρώνεται και οριστικοποιείται, κατά κανόνα, με τη σύναψη σχετικής σύμβασης, ύστερα από διαπραγματεύσεις μεταξύ των μερών και γνώμη του τεχνικού συμβουλίου του εργοδότη, στο πλαίσιο είτε του εγκεκριμένου Α.Π.Ε. είτε και αποκλίνοντας απ` αυτόν (ΑΠ 289/2021, ΑΠ 828/2019, ΑΠ 1726/2014). Περαιτέρω, όμως, από τις ίδιες παραπάνω διατάξεις συνάγεται, ότι δεν αποκλείεται εργασίες, οι οποίες παρεκκλίνουν της συμβάσεως και εκτελέστηκαν χωρίς να τηρηθεί η προαναφερθείσα διαδικασία, χωρίς, δηλαδή, την κατάρτιση συμπληρωματικής σύμβασης και χωρίς έγγραφη ή προφορική, εντολή του κυρίου του έργου να κριθούν στη συνέχεια από τα αρμόδια όργανα του κυρίου του έργου ή, σε περίπτωση διαφωνίας και άσκησης εκ μέρους του αναδόχου προσφυγής, από το αρμόδιο εφετείο, ως αναγκαίες, δηλαδή ως εργασίες οι οποίες επιβάλλονται για την ασφάλεια, την αρτιότητα ή τη λειτουργικότητα του έργου, οπότε οι εργασίες αυτές νομιμοποιούνται εκ των υστέρων με τη σύνταξη Α.Π.Ε. και τη σύναψη νέας, συμπληρωματικής σύμβασης, οπότε το αντίστοιχο εργολαβικό αντάλλαγμα οφείλεται με βάση τη νέα σύμβαση μετά την σύναψή της (ΑΠ 1023/2022, ΑΠ 289/2021, ΑΠ 828/2019,ΑΠ 711/2018, ΑΠ 178/2015, ΑΠ 1726/2014, ΣτΕ 782/2018, ΣτΕ 45/2016). Εξάλλου κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 1 του ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοσθεί, ενώ συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοσθεί, ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με εσφαλμένη εφαρμογή (Ολ.ΑΠ 7/2006, Ολ.ΑΠ 4/2005). Για να είναι ορισμένος ο λόγος αυτός πρέπει να καθορίζονται η συγκεκριμένη διάταξη του ουσιαστικού δικαίου, που παραβιάσθηκε και το αποδιδόμενο στο δικαστήριο νομικό σφάλμα περί την ερμηνεία και εφαρμογή της (Ολ.ΑΠ 20/2005, Ολ.ΑΠ 32/1996), αλλιώς ο λόγος αυτός είναι αόριστος και γι' αυτό απορριπτέος ως απαράδεκτος. Τέλος κατά τη διάταξη του άρθρου 559 παρ. 19 ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα, που ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση όταν από τις παραδοχές της, που περιλαμβάνονται στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού της και αποτελούν το αιτιολογικό της, δεν προκύπτουν καθόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του για ζητήματα με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, με αποτέλεσμα έτσι να μην μπορεί να ελεγχθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν ή όχι οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου ,που εφαρμόσθηκε ή δεν εφαρμόσθηκε.
Συνεπώς ο λόγος αυτός προϋποθέτει την έρευνα της ουσίας της υπόθεσης και όχι την απόρριψη ισχυρισμού ως μη νόμιμου, αόριστου, απαράδεκτου ή για οποιοδήποτε άλλο τυπικό λόγο(ΟλΑΠ 3/1997, ΑΠ 988/2021). Στην προκείμενη περίπτωση, με την κρινόμενη αγωγή του, όπως προκύπτει από την παραδεκτή κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ επισκόπηση του δικογράφου της, ο αναιρεσείων εξέθεσε, κατά το ενδιαφέρον τον αναιρετικό έλεγχο μέρος, τα εξής: Ότι με το από ... έγγραφο συμφωνητικό, που καταρτίστηκε μεταξύ αυτού και της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Καστοριάς, νομίμως εκπροσωπούμενης, της οποίας καθολικός διάδοχος είναι η εναγόμενη (ήδη αναιρεσίβλητη), ανέλαβε την εκτέλεση του έργου με τίτλο "ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΣΕ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ-Β'ΦΑΣΗ", αντί εργολαβικού ανταλλάγματος ποσού 476.316,89 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ. Ότι το έργο περαιώθηκε έντεχνα και εμπρόθεσμα στις 30-6-2011 και παραλήφθηκε οριστικά στις 10-7-2013 με το σχετικό πρωτόκολλο παραλαβής, που εγκρίθηκε με την ... απόφαση της Διεύθυνσης Τεχνικών Έργων της Περιφερειακής Ενότητας Καστοριάς .Ότι κατά τη διάρκεια εκτέλεσης του έργου ανέκυψε η ανάγκη εκτέλεσης πρόσθετων υπερσυμβατικών εργασιών, μη προβλεφθεισών στην αρχική μελέτη, η εκτέλεση των οποίων αποτελούσε αναγκαία προϋπόθεση για την ομαλή εκτέλεση των συμβατικών εργασιών και την περάτωση του συνόλου του έργου. Ότι η επιβλέπουσα την εκτέλεση του έργου Διεύθυνση Τεχνικών Έργων της εναγομένης, του ανέθεσε με προφορική εντολή τη διενέργεια των υπερσυμβατικών αυτών εργασιών, τις οποίες και διενήργησε σύμφωνα με τις υποδείξεις και την καθημερινή επίβλεψη αυτής, ο ίδιος δε αποδέχθηκε να τις εκτελέσει πεισθείς στην διαβεβαίωση των νομίμων εκπροσώπων της εναγομένης ότι οι εργασίες αυτές θα νομιμοποιηθούν με την σύναψη συμπληρωματικής σύμβασης. Ότι η εναγομένη κατέγραψε, επιμέτρησε και παρέλαβε τις εργασίες αυτές, χωρίς να προβεί σε κατάρτιση έγγραφης συμπληρωματικής σύμβασης και χωρίς να του καταβάλει την αμοιβή του. Ότι οι εκτελεσθείσες υπερσυμβατικές εργασίες περιελήφθησαν στο συνημμένο στην αγωγή Πίνακα Υπερσυμβατικών Εργασιών-Δαπανών σύμφωνα δε με αυτόν αφορούν σε εργασίες α) διάνοιξης οπής ή φωλιάς σε άοπλο σκυρόδεμα για πάχος σκυροδέματος 0,16 έως 0,75 εκ, για τις οποίες η αμοιβή του ανέρχεται σε 2067 ευρώ, β) σιδηρών οπλισμών για την κατασκευή μανδυών, για τις οποίες η αμοιβή του ανέρχεται σε 82.920,76 ευρώ , γ) μανδύα από έγχυτο σκυρόδεμα οιουδήποτε πάχους, για τις οποίες η αμοιβή του ανέρχεται σε 24.255,81ευρώ, δ) μανδύα εκτοξευόμενου σκυροδεμάτος οιουδήποτε πάχους , για τις οποίες η αμοιβή του ανέρχεται σε 17,353,18 ευρώ και ε) τοποθέτησης βλήπτρων διατρητικών από ράβδους χάλυβα με νευρώσεις, για τις οποίες η αμοιβή του ανέρχεται σε 31.677,36 ευρώ . Ότι η αμοιβή του για όλες τις ανωτέρω εργασίες ανέρχεται στο συνολικό ποσό των 147.543,13 ευρώ, μετά από αφαίρεση από το ανωτέρω ποσό της συμβατικής έκπτωσης ποσοστού 21%, που είχε προσφέρει κατά την δημοπράτηση του έργου, ήτοι ποσού 33.237,56 ευρώ και μετά την προσθήκη στο ανωτέρω ποσό ποσοστού 18% για συμβατικά γενικά έξοδα και όφελος εργολάβου, ήτοι ποσό 22.506,58 ευρώ. 'Ότι στις 30-9-2013 υπέβαλε στη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καστοριάς αίτηση προς έγκριση της 7ης τελικής πιστοποίησης και 7ης συνοπτικής επιμέτρησης των ως άνω υπερσυμβατικών εργασιών συνολικού ποσού 181.478,05 ευρώ συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ, η οποία απορρίφθηκε στις 23-10-2013 από την εναγομένη, η οποία αρνείται να του καταβάλει το ποσό αυτό. Τέλος επικαλούμενος ότι η ως άνω σύμβαση για τις υπερσυμβατικές εργασίες είναι άκυρη γιατί καταρτίστηκε προφορικά και ότι με την εκτέλεσή της η εναγομένη κατέστη πλουσιότερη κατά το ανωτέρω ποσό χωρίς νόμιμη αιτία, γιατί εξοικονόμησε το ποσό αυτό, το οποίο θα κατέβαλε σε άλλο πρόσωπο με τα ίδια επαγγελματικά προσόντα με τα δικά του, στο οποίο θα ανέθετε την εκτέλεση των εργασιών αυτών με έγκυρη σύμβαση, ζητεί, όπως το αγωγικό αίτημα περιορίσθηκε, να αναγνωρισθεί η υποχρέωση της εναγομένης να του καταβάλει το ποσό των 181.478,05 ευρώ νομιμοτόκως από 30-6- 2011, που περάτωσε το έργο , άλλως από την επίδοση της αγωγής. Το Εφετείο Δυτικής Μακεδονίας, με την προσβαλλόμενη απόφασή του απέρριψε την αγωγή με την ακόλουθη αιτιολογία: " Η υπό κρίση αγωγή, που κατά τη μοναδική της βάση επιχειρείται να στηριχθεί στις διατάξεις περί αδικαιολόγητου πλουτισμού...κρίνεται απορριπτέα, πρωτίστως, ως μη νόμιμη ....διότι ο ανάδοχος δεν δικαιούται απόδοσης της ωφέλειας του λήπτη βάσει των διατάξεων των άρθρων 904 επ. ΑΚ για πρόσθετες-συμπληρωματικές εργασίες που εκτέλεσε χωρίς προηγούμενη σύναψη νέας σύμβασης, κατόπιν διαπραγματεύσεων και προηγούμενη σύνταξη και έγκριση Ανακεφαλαιωτικού Πίνακα Εργασιών (ΑΠΕ) και για μεταβολές στο έργο, οι οποίες έγιναν χωρίς προηγούμενη έγγραφη εντολή του κυρίου του έργου, έστω και αν αυτές βελτιώνουν το έργο. Εξάλλου ο ενάγων ουδόλως επικαλείται είτε ότι επρόκειτο για επείγουσες πρόσθετες εργασίες για τις οποίες τηρήθηκε η προβλεπόμενη από το άρθρο 56 του ν. 3669/2008 διαδικασία με σύνταξη τεχνικής έκθεσης κλπ., είτε ότι μετά την άρνηση του κυρίου του έργου να του καταβάλει την αμοιβή του για αυτές τις εργασίες ότι κρίθηκε, κατόπιν προσφυγής του, στο αρμόδιο διοικητικό εφετείο, ότι αυτές ήταν αναγκαίες, επιβαλλόμενες για λόγους ασφαλείας, αρτιότητας ή λειτουργικότητας του έργου, οπότε οι εργασίες αυτές νομιμοποιούνται εκ των υστέρων με τη σύναψη νέας σύμβασης και τη σύνταξη ΑΠΕ".
Έτσι που έκρινε το Εφετείο, ορθώς κατ' αποτέλεσμα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 1 παρ.1-4, 37 παρ. 1-3, 56, και 57 παρ. 1-3,8 του Ν. 3669/2008, οι οποίες ήταν εφαρμοστέες και ορθώς δεν εφάρμοσε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 904 ΑΚ, η οποία δεν ήταν εφαρμοστέα και έτσι απέρριψε την αγωγή ως μη νόμιμη, γιατί, κατά τα αναφερόμενα στην αγωγή, οι εκτελεσθείσες από τον αναιρεσείοντα υπερσυμβατικές εργασίες στα πλαίσια σύμβασης δημοσίου έργου, που είχε συνάψει αυτός με την αναιρεσίβλητη, η οποία αποτελεί Οργανισμό Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) δεύτερου βαθμού, εκτελέσθηκαν με προφορική εντολή της, που δεν καταχωρήθηκε στο ημερολόγιο του έργου και δεν νομιμοποιήθηκαν εκ των υστέρων με την σύναψη ΑΠΕ και συμπληρωματικής σύμβασης ή με τη άσκηση προσφυγής στο αρμόδιο Εφετείο, στρεφομένης κατά της άρνησης της αναιρεσίβλητης να νομιμοποιήσει τις εργασίες αυτές και γι' αυτό ο αναιρεσείων δεν δικαιούται να ζητήσει την ωφέλεια της λήπτη των εργασιών αναιρεσίβλητης, ούτε κατά τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού. Eπομένως, είναι αβάσιμοι, οι τα αντίθετα υποστηρίζοντες πρώτος και δεύτερος λόγοι αναίρεσης κατά τα πρώτα σκέλη τους, με τα οποία προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από τον αρ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ ανωτέρω πλημμέλεια, αφού αντικατασταθούν, κατά το μέρος που διαφέρουν, οι αιτιολογίες της προσβαλλόμενης απόφασης με τις αιτιολογίες της απόφασης αυτής, κατά το άρθρο 578 ΚΠολΔ, γιατί δεν υπάρχει έννομο συμφέρον του αναιρεσείοντος προς αναίρεση της απόφασης ως προς τις εσφαλμένες αιτιολογίες, για αποτροπή δεδικασμένου. Περαιτέρω ο προβαλλόμενος με τα δεύτερα σκέλη των ανωτέρω λόγων αναίρεσης από τον αρ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης, με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια της εκ πλαγίου παράβασης των ανωτέρω ουσιαστικού δικαίου διατάξεων είναι απαράδεκτος, γιατί το Εφετείο απέρριψε την αγωγή ως μη νόμιμη και συνεπώς δεν εξέτασε την ουσία της υπόθεσης.
Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης και να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου αυτής στο δημόσιο ταμείο (άρθρο 495 παρ. 3 ΚΠολΔ). Τα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, που παραστάθηκε και κατέθεσε προτάσεις, κατά παραδοχή σχετικού αιτήματός της, πρέπει να επιβληθούν στον αναιρεσείοντα λόγω της ήττας του (άρθρα 176, 183, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), μειωμένα, όμως, κατά το μέτρο του άρθρου 281 παρ. 2 του Ν. 3463/2006 "Περί κύρωσης του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων", το οποίο τυγχάνει εφαρμογής όταν επιδικάζεται δικαστική δαπάνη είτε σε βάρος είτε υπέρ των Ο.Τ.Α.(ΑΠ 1073/2022) και κατά τον Ν.3852/2010 εφαρμόζεται και για τους Ο.Τ.Α. δευτέρου βαθμού(ΑΠ 300/2021).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ 
Απορρίπτει την από 30/12/2020 αίτηση του Α. Κ. για αναίρεση της υπ' αριθ. 39/2019 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας. Διατάσσει την εισαγωγή του παραβόλου στο δημόσιο ταμείο. Και 
Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στην πληρωμή μειωμένων των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε εξακόσια (600) ευρώ.
ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 15 Νοεμβρίου 2022.
ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 31 Ιανουαρίου 2023.
Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ      Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ