Αριθμός 1000/2013 
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ
Δ' Πολιτικό Τμήμα 
ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Γιαννούλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γρηγόριο Κουτσόπουλο, Παναγιώτη Ρουμπή, Δημητρούλα Υφαντή και Γεώργιο Σακκά, Αρεοπαγίτες.
ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 22 Μαρτίου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:
Της αναιρεσείουσας: Της ανωνύμου ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "INTERNATIONAL LIFE ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΩΝ" εδρεύουσας στην Αθήνα, νομίμως εκπροσωπούμενης, πυου υπεισήλθε στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις δι' απορροφήσεως της αιτούσης "I.N.G. ΕΛΛΗΝΙΚΗ Α.Ε.Γ.Α." (πρώην NATIONALE NEDERLANDEN),η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αριστομένη Λαγιανδρέου, βάσει δηλώσεως κατ'άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις. 
Των αναιρεσιβλήτων:1. Ε. Κ. του Δ., 2. Β. συζ. Ε.Κ., το γένος Α. Χ., κατοίκων ... 3. Σ. Μ. του Κ. κατοίκου ... 4. Μ. συζ. Α.Κ., το γένος Ε. Κ., κατοίκου ... 5. Α. Κ. του Ε., κατοίκου ... 6. Δ. Κ. του Ε., κατοίκου ... οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Αντώνιου Ανούστη βάσει δηλώσεως κατ'άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις, 7. Β. Μ. του Γ., ο οποίος απεβίωσε στις 25/8/2011, όπως προκύπτει από την …/7-9-2011 ληξιαρχική πράξη θανάτου του Ληξιάρχου Λαμίας, επέρχεται βίαιη διακοπή της δίκης και την δίκη συνεχίζουν οι μοναδικοί κληρονόμοι του: 8. Γ. χήρα Β. Μ., 9 Ε. Μ. του Β., 10 Χ. Μ. του Β., κάτοικοι ... οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Ευθύμιου Καραΐσκου και κατέθεσαν προτάσεις και 11. Γ. Μ. του Β. κατοίκου ... o οποίος παραστάθηκε μετά του ανωτέρω πληρεξουσίου δικηγόρου του. 
Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις 1644/EΓα228/2003, 4163/Eγα 228/2003,33/ΕΓα4/2009,297/ΕΓα 48/2009 και 3232/ΕΓα 369/2004 αγωγές, παρεμπίπτουσες αγωγές και πλαγιαστική αγωγή των ανωτέρω διαδίκων, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λαμίας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 174/2009 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 138/2010 του Εφετείου Λαμίας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 2-11-2010 αίτησή της.
Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Σακκάς, ανέγνωσε την από 24-11-2011 έκθεσή της κωλυομένης να συμμετάσχει στην σύνθεση Αρεοπαγίτου Μαρίας Βασιλάκη-Φραγκίσκου, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη όλων των λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως.
Ο πληρεξούσιος των 8ου,9ου,10ου και 11ου των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.
ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
1. Από τα άρθρα 286 εδ. α' και 290 ΚΠολΔ προκύπτει ότι η δίκη που διακόπηκε λόγω θανάτου του διαδίκου, επαναλαμβάνεται εκούσια από τον κληρονόμο του με ρητή ή σιωπηρή δήλωσή του, χωρίς να απαιτείται καμιά άλλη ενέργεια. Στην προκείμενη περίπτωση πέθανε μετά την άσκηση της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, ήτοι την 25-8-2011, όπως προκύπτει από την προσκομιζόμενη ληξιαρχική πράξη θανάτου, ο αναιρεσίβλητος Β. Μ. Αυτός κληρονομήθηκε εξ αδιαθέτου από τους όγδοο έως ενδέκατο αναιρεσιβλήτους (βλ. την 550/2012 απόφαση Μονομελούς Πρωτοδικείου Λαμίας και το 76526/2011 πιστοποιητικό πλησιεστέρων συγγενών Δήμου Λαμιέων), οι οποίοι δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους δήλωσαν στο ακροατήριο ότι επαναλαμβάνουν και συνεχίζουν τη διακοπείσα δίκη. Επομένως, η προκείμενη δίκη, που εκούσια επαναλήφθηκε από τους ως άνω κληρονόμους κατά το κληρονομικό τους μερίδιο ως προς το θανόντα έβδομο αναιρεσίβλητο, νόμιμα συνεχίζεται απ' αυτούς, υπό την ως άνω ιδιότητά τους, μη προβαλλομένης καμιάς αντιρρήσεως.
2. Κατά το άρθρο 10 παρ. 3 ν. 489/1976, σε περίπτωση που έχουν ζημιωθεί περισσότερα πρόσωπα όταν το σύνολο των αποζημιώσεων που πρέπει να καταβληθούν από τον υπαίτιο υπερβαίνει το ασφαλιστικό ποσό, το δικαίωμα καθενός από αυτούς κατά του ασφαλιστή περιορίζεται σύμμετρα, μέχρι τη συμπλήρωση του όλου ασφαλιστικού ποσού. Αν ο ασφαλιστής, ο οποίος αγνοεί την ύπαρξη ή το μέγεθος άλλων απαιτήσεων ή μετά από δικαστική απόφαση, κατέβαλε σε κάποιο από τα πρόσωπα αυτά ποσό ανώτερο από το μερίδιο που αναλογεί σ' αυτόν, ο ασφαλιστής υποχρεούται έναντι των λοιπών ζημιωθέντων μόνο μέχρι τη συμπλήρωση του ασφαλιστικού ποσού. Τα πρόσωπα αυτά έχουν δικαίωμα αναγωγής κατ' αυτού που αποζημιώθηκε καθ' υπέρβαση. Από τις διατάξεις αυτές σαφώς συνάγεται ότι η έναντι του ασφαλισμένου ευθύνη του ασφαλιστή, βάσει της ασφαλιστικής συμβάσεως σε περίπτωση ατυχήματος, που προκαλείται σε τρίτο, δεν είναι απεριόριστη, αλλά περιορίζεται στο αναγραφόμενο στο ασφαλιστήριο ασφαλιστικό ποσό που εναρμονίζεται με το καθοριζόμενο εκάστοτε ποσό με την οικεία Α.Υ.Ε.. Για τον περιορισμό όμως αυτό της ευθύνης απαιτείται προβολή σχετικού ισχυρισμού από τον εναγόμενο ασφαλιστή, γιατί ο περιορισμός αυτός της ευθύνης δεν λαμβάνεται υπόψη από το δικαστήριο αυτεπαγγέλτως, αλλά μόνο μετά από σχετική ένσταση του εναγομένου ασφαλιστή. Τέτοια ένσταση μπορεί να προβληθεί από τον ασφαλιστή όχι μόνο όταν ενάγεται ευθέως από τον ζημιωθέντα τρίτο (άρθρ. 10 παρ. 1 ν. 489/1976), αλλά όταν ενάγεται από τον ασφαλισμένο με παρεμπίπτουσα κατ' αυτού (ασφαλιστή) αγωγή ενωμένη συνήθως με προσεπίκλησή του ως δικονομικού εγγυητή (ΑΠ 292/2010, ΑΠ 595/2003), αλλά και πλαγιαστική αγωγή του ζημιωθέντος κατ' αυτού, λόγω παραγραφής της αξιώσεώς του, διότι ασκεί αξίωση του ασφαλισμένου κατά του ασφαλιστή (άρθρ. 72 ΚΠολΔ) από τη σύμβαση ασφαλίσεως. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται μόνο αν παραβιάστηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ. ΑΠ 44/1990). Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο επί της ενστάσεως, που πρόβαλε η αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρεία, τόσο πρωτοδίκως όσο και κατ' έφεση, για περιορισμό της ευθύνης της μέχρι του ασφαλιστικού ποσού των 500.000 ευρώ και για σύμμετρο περιορισμό των αξιώσεων αποζημίωσης των περισσότερων ζημιωθέντων στο ένδικο τροχαίο ατύχημα, κατ' εφαρμογή του άρθρου 10 παρ. 3 ν. 489/1976, απέρριψε αυτήν ως αβάσιμη, δεχόμενο ότι η απαίτηση που ασκείται πλαγιαστικά δεν είναι απαίτηση ζημιωθέντος από το ατύχημα τρίτον, αλλά απαίτηση του ασφαλισμένου κατά του ασφαλιστή. Με την κρίση του αυτή το Εφετείο παραβίασε ευθέως την ανωτέρω διάταξη και συνεπώς ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως, από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.
3. Κατά το άρθρο 300 ΑΚ αν εκείνος που ζημιώθηκε συνετέλεσε από δικό του πταίσμα στη ζημία ή την έκτασή της, το δικαστήριο μπορεί να μη επιδικάσει αποζημίωση ή να μειώσει το ποσό της. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι για να μην επιδικαστεί από το δικαστήριο αποζημίωση στον ζημιωθέντα ή για να μειωθεί το ποσό της απαιτείται συντρέχον πταίσμα του και αιτιώδης συνάφεια μεταξύ του πταίσματος (υπαίτιας πράξης ή παράλειψης) και του επελθόντος αποτελέσματος. Αν δεν υπάρχει ο απαιτούμενος αυτός αιτιώδης σύνδεσμος διατηρείται πλήρης η αξίωση αποζημίωσης του ζημιωθέντος. Ειδικότερα επί συγκρούσεως αυτοκινήτων, οπότε εφαρμόζεται το κοινό δίκαιο (άρθρ. 10 ν.δ. ΠΝ/1911, 914 επ., 297, 298, 300 ΑΚ), η παράλειψη χρήσεως προστατευτικού κράνους του θανατωθέντος οδηγού μοτοσικλέτας, καθώς και του συνεπιβάτη αυτής, που επιβάλλεται από το νόμο (άρθρο 12 παρ. 6 του ν. 2696/1999), λαμβάνεται υπόψη και θεμελιώνεται συντρέχον πταίσμα του, εφόσον συνδέεται αιτιωδώς με τις επελθούσες θανατηφόρες σωματικές κακώσεις. Αν από το είδος και τον τρόπο επελεύσεως των σωματικών κακώσεων του θανόντος η χρήση που προστατευτικού κράνους δεν ήταν ικανή να αποτρέψει το αποτέλεσμα του θανάτου, γιατί άλλη σοβαρή σωματική κάκωση στην κοιλία ή στο ήπαρ επέφερε το θάνατο, τότε λείπει η αναγκαίως απαιτούμενη αιτιώδης συνάφεια και η παράλειψη της χρήσεως του κράνους δεν μπορεί να θεμελιώσει συνυπαιτιότητά του. Περαιτέρω, οι έννοιες της υπαιτιότητας ή συνυπαιτιότητας είναι νομικές και επομένως η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ως προς τη συνδρομή ή μη συντρέχοντος πταίσματος του ζημιωθέντος κατά την επέλευση ή την έκταση της ζημίας υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου κατά τις διατάξεις του άρθρου 559 αριθ. 1 και 19 του ΚΠολΔ για ευθεία και εκ πλαγίου παράβαση των κανόνων ουσιαστικού δικαίου, καθώς και για παράβαση διδαγμάτων κοινής πείρας. Εξάλλου κατά το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου συνίσταται στην εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή του, η οποία υπάρχει όταν εφαρμόζεται κανόνας ουσιαστικού δικαίου αν και δεν υπάρχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις του ή στην αντίθετη περίπτωση, όταν δεν εφαρμόζεται κανόνας δικαίου ενώ υπάρχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις του, σύμφωνα με όσα ανελέγκτως δέχθηκε το δικαστήριο της ουσίας. Περαιτέρω κατά την έννοια του άρθρου 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ. λόγο αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσης της αποφάσεως ιδρύεται όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της τα περιστατικά τα αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση ως προς τη συνδρομή των νόμιμων όρων και προϋποθέσεων της διατάξεως που εφαρμόσθηκε ή για τη μη συνδρομή τους που αποκλείει την εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση έχει ελλιπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες στο νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης. Αντίθετα δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης, όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του εξαγόμενου από αυτές πορίσματος, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανέλεγκτα, κατά το άρθρο 561 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ. εκτός αν δεν είναι σαφές το πόρισμα και για το λόγο αυτό γίνεται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος. Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση δέχτηκε ανέλεγκτα, κατά το ενδιαφέρον εδώ μέρος, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Ο τρίτος εναγόμενος (Δ. Μ.), οδηγώντας το υπ' αριθμ. ... Ι.Χ.Ε. αυτοκίνητο, την 22-11-2002 επί της επαρχιακής οδού Λαμίας-Καρπενησίου με κατεύθυνση προς Καρπενήσι, εισήλθε ανεπίτρεπτα στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας, με αποτέλεσμα να ανακόψει την πορεία της υπ' αριθμ. ... δίκυκλης μοτοσικλέτας, την οποία οδηγούσε ο Π. Μ., με κατεύθυνση προς Λαμία, με συνεπιβάτη το Χ. Κ. και στη συνέχεια τα δύο οχήματα να συγκρουσθούν μετωπικά σε απόσταση 1,30 μέτρων από τη διαχωριστική γραμμή μέσα στο προς Λαμία ρεύμα. Σύμφωνα με τα προαναφερόμενα αποκλειστικά υπαίτιος για τη σύγκρουση είναι ο οδηγός του Ι.Χ.Ε. αυτοκινήτου Δ. Μ.. Από τη σύγκρουση αυτή τραυματίστηκαν θανάσιμα οι επιβαίνοντες στη μοτοσικλέτα Π. Μ. και Χ. Κ. Ο Π. Μ. υπέστη βαριά κρανιοεγκεφαλική κάκωση, συντριπτικά κατάγματα λεκάνης και κάτω άκρων και βαριά κάκωση κοιλίας. Επίσης, ο Χ. Κ. υπέστη βαριά κρανιοεγκεφαλική κάκωση αυχενικής μοίρας σπονδυλικής στήλης, ενδοπερποναϊκή αιμορραγία και ρήξη ήπατος, τα οποία ως μόνη ενεργός αιτία επέφεραν το θάνατό τους. Είναι αλήθεια ότι και οι δύο δεν φορούσαν προστατευτικό κράνος, όπως όφειλαν. Ωστόσο, η παράλειψή τους αυτή δεν συναρτάται αιτιωδώς με το αποτέλεσμα του θανάτου αυτών, υπό την έννοια ότι αν φορούσαν κράνος ο θάνατος θα αποφεύγονταν και τα αποτελέσματα θα περιορίζονταν σε επίπεδο τραυματισμού, διότι το κράνος θα τους προστάτευε μόνο από τα τραύματα της κεφαλής, όχι και από τα υπόλοιπα που εξιστορούνται ανωτέρω, τα οποία ήταν εξίσου σοβαρά και μπορούσαν να αποτελέσουν αιτία θανάτου, αποτέλεσαν δε πράγματι, μαζί με τις κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις συνδυαστικά, την αιτία του θανάτου αυτών. Γι' αυτό η σχετική ένσταση των εναγομένων, ότι συνυπαίτιοι στην έκταση της ζημίας (δηλαδή του θανάτου) ήταν και οι ίδιοι οι θανόντες, διότι παρέλειψαν να φορέσουν κράνος, είναι αβάσιμη και πρέπει να απορριφθεί". Με αυτές τις παραδοχές το Εφετείο δεν παραβίασε ούτε ευθέως, ούτε εκ πλαγίου τις αναφερόμενες στη μείζονα σκέψη διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, ούτε παραβίασε τα διδάγματα κοινής πείρας, διέλαβε δε στην απόφασή του πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες που καθιστούν εφικτό του αναιρετικό έλεγχο αναφορικώς με το ουσιώδες ζήτημα της ανυπαρξίας συντρέχοντος πταίσματος των θανόντων και ειδικότερα της μη συνδρομής αιτιώδους συναφείας μεταξύ παραλείψεως τους να φορέσουν προστατευτικό κράνος και του επελθόντος θανάτου τους, αφού δέχεται ότι ο θάνατός τους θα είχε επέλθει ακόμη και αν φορούσαν κράνος εξαιτίας του μεν Π. Μ. συντριπτικών καταγμάτων λεκάνης και κάτω άκρων και βαριάς κάκωσης κοιλίας, του δε Χ. Κ. ενδοπεριτοναϊκής αιμορραγίας και ρήξης ήπατος. Κατά συνέπεια, ο αντίθετος τρίτος λόγος της αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ. 1 και 19 ΚΠολΔ είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί. Ο ίδιος λόγος αναιρέσεως, από το άρθρο 559 αριθ. 10 ΚΠολΔ με τον οποίο προσάπτεται η αιτίαση στην προσβαλλόμενη απόφαση, ότι παρέλειψε να τάξει αποδείξεις για την αιτία επέλευσης του θανάτου των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος, διότι δεν προβλέπεται πλέον ως λόγος αναιρέσεως από την ανωτέρω διάταξη η μη διάταξη αποδείξεων. Κατόπιν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση μόνο κατά το αναιρούμενο μέρος της για περαιτέρω εκδίκαση, διότι χρειάζεται διευκρίνιση, στο ίδιο Εφετείο, ήτοι στο Εφετείο Λαμίας, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Η έρευνα των λοιπών λόγω αναιρέσεως παρέλκει. Ακολούθως πρέπει οι αναιρεσίβλητοι να καταδικαστούν στην δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας (άρθρ. 178 και 183 ΚΠολΔ), η οποία παραστάθηκε και κατέθεσε προτάσεις.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ 
Αναιρεί εν μέρει την 138/2010 απόφαση του Εφετείου Λαμίας και μόνο κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό τμήμα της.
Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συντεθεί από άλλους δικαστές. Και 
Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.
Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 14 Μαΐου 2013. Και 
Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 24 Μαΐου 2013.
Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ