Αριθμός 227/2023 
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ
Α1' Πολιτικό Τμήμα 
Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Χρήστο Τζανερρίκο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιωάννα Κλάπα - Χριστοδουλέα, Χρήστο Κατσιάνη, Ασημίνα Υφαντή και Σπυρίδων Κουτσοχρήστο - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.
ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 6 Δεκεμβρίου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:
Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "..." και το διακριτικό τίτλο "...", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Γραβιά και κατέθεσε προτάσεις.
Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "..." και το διακριτικό τίτλο "...", που εδρεύει στην Θέρμη Θεσσαλονίκης και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξούσιους δικηγόρους της Γεώργιο Στρούζα και Γεώργιο Λαμψίδη που ανακάλεσαν τις από 2/12/2021 δηλώσεις για παράσταση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, παραστάθηκαν στο ακροατήριο και κατέθεσε προτάσεις.
Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 5/3/2013 προσφυγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πενταμελές Εφετείο Δυτικής Μακεδονίας. 
Εκδόθηκε η 2/2016 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 17/1/2017 αίτησή της.
Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, οι πληρεξούσιοι της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.
ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
Με την από 25-5-2021 κλήση της αναιρεσείουσας νομίμως φέρεται ενώπιον αυτού του Δικαστηρίου για συζήτηση η από 17-1-2017 αίτησή της για την αναίρεση της υπ' αριθμ. 2/2016 αποφάσεως του Πενταμελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, ύστερα από την ματαίωση της συζήτησής της κατά την δικάσιμο της 19ης Νοεμβρίου 2018.
Με την κρινόμενη από 17-1-2017 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα κατά την ειδική διαδικασία του άρθρου 13 παρ. 2, 4 και 5 του Ν. 1418/1984 και ήδη άρθρων 77 παρ. 2, 4 και 5 του Ν. 3669/2008, υπ' αριθμ. 2/2016 τελεσίδικη απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, που απέρριψε τις υπ' αριθμ. καταθέσεως: 11/2013 και 98/2014 προσφυγές της αναιρεσείουσας. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ. 1 ΚΠολΔ και 13 παρ. 6 του Ν. 1418/1984 και ήδη άρθρο 77 παρ. 6 του Ν. 3669/2008). Επομένως, είναι παραδεκτή (άρθρο 577 παρ.1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς τους λόγους της (άρθρο 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).
Από την επιτρεπτή κατ' άρθρον 561 § 2 ΚΠολΔ επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δικογραφίας προκύπτει ότι η διαδικαστική πορεία της κρινομένης υποθέσεως ήταν η εξής: Η προσφεύγουσα και ήδη αναιρεσείουσα, ανάδοχος του έργου "...:ΤΜΗΜΑ ΠΑΝΑΓΙΑ-ΓΡΕΒΕΝΑ με την υπ' αριθμ. καταθέσεως: 11/2013 προσφυγή της ενώπιον του Πενταμελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, ζήτησε για τους διαλαμβανομένους σ' αυτήν (προσφυγή) λόγους, να ανακληθούν, εξαφανισθούν και ακυρωθούν: 1. η τεκμαιρόμενη απόρριψη της υπ' αριθμ. ΓΡΕΒ 2098/5-10-2012 αίτησης θεραπείας σχετικά με την ακύρωση Α) της τεκμαιρομένης απόρριψης από την προϊσταμένη αρχή του έργου της υπ' αριθμ. πρωτ. 2094/3-5-2012 ενστάσεώς της η οποία στρεφόταν α) κατά του από 4-4-2012 πρωτοκόλλου προσωρινής παραλαβής του έργου και της υπ' αριθμ. πρωτ. ... πράξης της περιφερειακής υπηρεσίας Γρεβενών της "... ΑΕ" (διευθύνουσας υπηρεσίας) και β) κάθε άλλης συναφούς βλαπτικής των εννόμων συμφερόντων τους πράξεως ή παραλείψεως, Β) της υπ' αριθμ. 718/13/26-6-2012 αποφάσεως του ΔΣ της καθής με την οποία απερρίφθη και ρητώς η παραπάνω ένστασή της και εγκρίθηκε το πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής, 2. η τεκμαιρόμενη απόρριψη από την προϊσταμένη αρχή του έργου της υπ' αριθμ. 2094/3-5-2012 ενστάσεώς της, η οποία στρεφόταν α) κατά του από 4-4-2012 πρωτοκόλλου προσωρινής παραλαβής του έργου και της υπ' αριθμ. πρωτ. ... πράξης της περιφερειακής υπηρεσίας Γρεβενών της "... ΑΕ" (διευθύνουσας υπηρεσίας) και β) κάθε άλλης συναφούς βλαπτικής των εννόμων συμφερόντων τους πράξεως ή παραλείψεως, 3. η υπ' αριθμ. 718/13/26-6-2012 απόφαση του ΔΣ της καθής με την οποία απερρίφθη και ρητώς η υπ' αριθμ. πρωτ. 2094/3-5-2012 ένστασή της και εγκρίθηκε το πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής, 4. Το από 4-4-2012 πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής και η υπ' αριθμ. ... πράξη της περιφερειακής υπηρεσίας Γρεβενών της "... ΑΕ" (διευθύνουσας υπηρεσίας) και 5. Κάθε άλλη συναφής, προγενέστερη ή μεταγενέστερη των ανωτέρω βλαπτική των εννόμων συμφερόντων της πράξη ή παράλειψη. Ζήτησε ακόμη η αναιρεσείουσα να γίνουν δεκτές οι υποβληθείσες ως άνω ένσταση και αίτηση θεραπείας, να ακυρωθούν οι αυθαίρετες, αντισυμβατικές και αβάσιμες περικοπές και διορθώσεις στις ποσότητες των εκτελεσθεισών εργασιών που διενήργησε η επιτροπή προσωρινής παραλαβής, να υποχρεωθεί ο κύριος του έργου να παραλάβει το σύνολο των εργασιών στις ποσότητες που αναγράφονται στην εγκριθείσα τελική επιμέτρηση του έργου, να κριθεί ότι το έργο έχει εκτελεσθεί εντέχνως και η ανάδοχος δεν υπέχει καμμία υποχρέωση αποκαταστάσεως εργασιών και να αναγνωρισθεί ότι η καθής υποχρεούται να καταβάλει στην ανάδοχο το τίμημα που αντιστοιχεί στις ποσότητες των εκτελεσθεισών εργασιών που περικόπηκαν από την επιτροπή προσωρινής παραλαβής του έργου. Περαιτέρω, με την υπ' αριθμ. καταθέσεως: 98/2014 προσφυγή η αναιρεσείουσα με την αυτήν ως άνω ιδιότητά της ζήτησε για τους αναφερομένους στην προσφυγή της λόγους να ανακληθούν, εξαφανισθούν και ακυρωθούν: 1. Η τεκμαιρόμενη απόρριψη της υπ' αριθμ. ΓΡΕΒ 2101/24-3-2014 αιτήσεως θεραπείας που άσκησε ενώπιον του αρμοδίου οργάνου της καθής σχετικά με την ακύρωση, Α) της τεκμαιρομένης απόρριψης από την προϊσταμένη αρχή του έργου της υπ' αριθμ. πρωτ. 2100/25-10-2013 ενστάσεώς της, η οποία στρεφόταν κατά α) του καθ' ολοκληρίαν ακύρως και αναρμοδίως συνταχθέντος 5ου Ανακεφαλαιωτικού Πίνακα Εργασιών (5ου ΑΠΕ αρχικής συμβάσεως και 1ης συμπληρωματικής) του έργου και β) κάθε άλλης συναφούς, προγενέστερης ή μεταγενέστερης των ανωτέρω, βλαπτικής των εννόμων συμφερόντων της πράξης ή παράλειψης, Β) του καθ' ολοκληρίαν ακύρως και αναρμοδίως συνταχθέντος ως άνω 5ου ΑΠΕ, 2. η τεκμαιρόμενη απόρριψη από την προϊσταμένη αρχή του έργου της υπ' αριθμ. 2100/25-10-2013 ενστάσεώς της, η οποία στρεφόταν κατά α) του καθ' ολοκληρίαν ακύρως και αναρμοδίως συνταχθέντος 5ου Ανακεφαλαιωτικού Πίνακα Εργασιών (5ου ΑΠΕ αρχικής συμβάσεως και 1ης συμπληρωματικής) του έργου και β) κάθε άλλης συναφούς, προγενέστερης ή μεταγενέστερης των ανωτέρω, βλαπτικής των εννόμων συμφερόντων της πράξης ή παράλειψης, 3. Ο καθ' ολοκληρίαν ακύρως και αναρμοδίως συνταχθείς ως άνω 5ος ΑΠΕ και 4. Κάθε άλλη συναφής, προγενέστερη ή μεταγενέστερη της ανωτέρω, βλαπτική των εννόμων συμφερόντων της πράξη ή παράλειψη. Περαιτέρω η προσφεύγουσα ζήτησε να ακυρωθεί ο προσβαλλόμενος ως άνω ΑΠΕ, άλλως να τροποποιηθεί ώστε να συμπεριλάβει επί σκοπώ παραλαβής όλες τις εργασίες και ποσότητες των εκτελεσθεισών εργασιών, όπως αυτές ενσωματώνονται στην εγκριθείσα τελική επιμέτρηση του έργου, να γίνουν δεκτές οι ως άνω ένσταση και αίτηση θεραπείας, να ακυρωθούν οι αυθαίρετες, αντισυμβατικές και αβάσιμες περικοπές και διορθώσεις στις ποσότητες των εκτελεσθεισών εργασιών, να υποχρεωθεί ο κύριος του έργου να παραλάβει το σύνολο των εργασιών στις ποσότητες που αναγράφονται στην εγκριθείσα τελική επιμέτρηση του έργου, να κριθεί ότι το έργο έχει εκτελεσθεί εντέχνως και η ανάδοχος ουδεμία υποχρέωση αποκαταστάσεως εργασιών υπέχει και να γίνει αποδεκτό ότι ο κύριος του έργου υποχρεούται να καταβάλει στον ανάδοχο το τίμημα των ποσοστήτων των εκτελεσθεισών εργασιών που προτείνεται να περικοπούν από την διευθύνουσα υπηρεσία του έργου και ειδικότερα, ότι υποχρεούται να καταβάλει και πάντως να μην αναζητήσει από την ανάδοχο το ποσό των 34.486.042,88 ευρώ. Το προαναφερθέν δικαστήριο με την ως άνω προσβαλλόμενη υπ' αριθμ. 2/2016 απόφασή του, αφού συνεκδίκασε τις ως άνω δύο προσφυγές, δέχθηκε αυτές τυπικώς και τις απέρριψε κατ' ουσίαν.
Στην παρ. 3 του άρθρου 73 του Ν. 3669/2008 ορίζεται ότι: "Για τη διενέργεια της Προσωρινής Παραλαβής η προϊσταμένη αρχή ορίζει την επιτροπή Παραλαβής, αφού προηγουμένως η διευθύνουσα υπηρεσία της ανακοινώσει την περάτωση των εργασιών και τη σύνταξη της τελικής επιμέτρησης. Η επιτροπή είναι τριμελής, όταν όμως πρόκειται για σημαντικά έργα μπορεί να ορισθούν μέχρι και τέσσερα (4) επιπλέον μέλη για να περιληφθούν σε αυτήν τεχνικοί διαφόρων ειδικοτήτων, ανάλογα με τη φύση του έργου. Στην επιτροπή παραλαβής των έργων τουλάχιστον ο πρόεδρος δεν ορίζεται από υπαλλήλους της διευθύνουσας υπηρεσίας. Όταν ο φορέας που πρόκειται να χρησιμοποιήσει το έργο είναι άλλος από την υπηρεσία που το κατασκευάζει, η προϊσταμένη αρχή μπορεί να περιλάβει στην επιτροπή μέλη που υποδεικνύονται από τον φορέα που θα χρησιμοποιήσει το έργο. Η επιτροπή παραλαβής συνέρχεται και διενεργεί την παραλαβή με πρωτοβουλία και ευθύνη του προέδρου της. Για την παραλαβή συντάσσεται πρωτόκολλο που υπογράφεται από όλα τα μέλη της επιτροπής, από τον τελευταίο επιβλέποντα που παρίσταται κατά τη διενέργειά της και από τον ανάδοχο που παραδίδει το έργο. Αν υπάρξει αδυναμία υπογραφής από τον Πρόεδρο ή μέλος της επιτροπής ή τον επιβλέποντα, το Πρωτόκολλο υπογράφεται από τους υπόλοιπους με σχετική μνεία των λόγων της αδυναμίας υπογραφής". Κατά το σαφές γράμμα της ως άνω διατάξεως, η αρμοδίως οριζομένη επιτροπή προσωρινής παραλαβής ενός δημοσίου έργου, διενεργεί την παραλαβή με πρωτοβουλία και ευθύνη του προέδρου της, ενώ το συντασσόμενο σχετικό πρωτόκολλο υπογράφεται από όλα τα μέλη της επιτροπής, από τον τελευταίο επιβλέποντα που παρίσταται κατά την διενέργειά της και από τον ανάδοχο που παραδίδει το έργο. Σε περίπτωση αδυναμίας υπογραφής από τον πρόεδρο ή μέλος της επιτροπής ή τον επιβλέποντα, το πρωτόκολλο υπογράφεται μόνο από τους υπολοίπους με σχετική μνεία των λόγων της αδυναμίας υπογραφής. Στην τελευταία περίπτωση όμως, η μη αναφορά στο πρωτόκολλο της αδυναμίας υπογραφής από τον πρόεδρο ή μέλος της επιτροπής ή τον τελευταίο επιβλέποντα, ο οποίος δεν είναι μέλος της επιτροπής παραλαβής, δεν καθιστά άκυρο το πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής, αφού τέτοιου είδους ακυρότητα δεν ορίζεται ρητώς στην άνω διάταξη (του άρθρου 73 του Ν. 3669/2008), ούτε συνάγεται από το όλο πνεύμα αυτής (ΑΠ 1050/2020). Εξάλλου στην παρ. 5 του ως άνω άρθρου 73 του Ν. 3669/2008 ορίζεται: "Στην παραλαβή καλείται να παραστεί ο ανάδοχος. Η παραλαβή γίνεται νόμιμα και χωρίς την παρουσία του αναδόχου αν αυτός έχει κληθεί να παραστεί. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, όπως και στην περίπτωση που ο ανάδοχος αρνείται την υπογραφή του πρωτοκόλλου, του κοινοποιείται το πρωτόκολλο, σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παράγραφο 1 του άρθρου 44 του παρόντος. Περαιτέρω, κατά την διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (ΟλΑΠ 10/2011, ΟλΑΠ 7/2006). Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών, που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναιρέσεως αν οι πραγματικές παραδοχές της αποφάσεως καθιστούν εμφανή την παράβαση. Τούτο συμβαίνει, όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη, στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται (Ολ ΑΠ 2/2019, Ολ ΑΠ 7/2006). Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ο αναιρετικός αυτός λόγος ιδρύεται, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας) ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται, βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου, για την επέλευση της εννόμου συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή του (ανεπαρκής αιτιολογία) ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία) (ΟλΑΠ 1/1999). Δεν υπάρχει όμως ανεπάρκεια αιτιολογιών, όταν η απόφαση περιέχει συνοπτικές αλλά πλήρεις αιτιολογίες. Εξάλλου, το κατά νόμο αναγκαίο περιεχόμενο της ελάσσονος προτάσεως προσδιορίζεται από τον εκάστοτε εφαρμοστέο κανόνα ουσιαστικού δικαίου, του οποίου το πραγματικό πρέπει να καλύπτεται πλήρως από τις παραδοχές της αποφάσεως στο αποδεικτικό της πόρισμα, και να μην καταλείπονται αμφιβολίες. Ελλείψεις δε, αναγόμενες μόνο στην ανάλυση και στάθμιση των αποδεικτικών μέσων και γενικότερα ως προς την αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος, αν αυτό διατυπώνεται σαφώς, δεν συνιστούν ανεπαρκείς αιτιολογίες. Δηλαδή, μόνο το τι αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε είναι ανάγκη να εκτίθεται στην απόφαση πλήρως και σαφώς και όχι γιατί αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε (ΟλΑΠ 2/2019, ΟλΑΠ 15/2006, ΑΠ 1050/2020). Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλομένη απόφασή του δέχθηκε κατά το ενδιαφέρον την παρούσα αίτηση αναιρέσεως μέρος της, τα ακόλουθα: "Από τις ένορκες καταθέσεις των προταθέντων υπό των διαδίκων μαρτύρων, που εξετάσθηκαν στο ακροατήριο, και από όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα που νομίμως προσκομίζουν μετ' επικλήσεως οι διάδικοι πιθανολογούνται τα ακόλουθα πραγματικά γεγονότα: Με τις υπ' αριθμ. 416/25-11-2004 και 418/1/2-12-2004 αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου (ΔΣ) της καθής εγκρίθηκε η δημοπράτηση του έργου "Εγνατία Οδός: τμήμα Παναγιά-Γρεβενά από χ.θ. 6+300 έως χ.θ.16+300 (4.1.1s-4.1.2s)-Σύμβαση 1097". Με την υπ' αριθμ. 426/6/10-2-2005 απόφαση του ΔΣ της καθής εγκρίθηκε το αποτέλεσμα της δημοπρασίας που έγινε την 31-1-2005 και ανατέθηκε η κατασκευή του έργου στην προσφεύγουσα με μέση τεκμαρτή έκπτωση 25,71% και συνολικό ποσό προσφοράς μαζί με τα απρόβλεπτα, τις απολογιστικές εργασίες, τις μελέτες και την αναθεώρηση 102.615.170 ευρώ πλέον ΦΠΑ 19.496.883 ευρώ. Το εργολαβικό αντάλλαγμα περιελάμβανε α) ποσό 87.720.631,50 ευρώ για την αξία των εργασιών μαζί με το εργολαβικό όφελος και τα γενικά έξοδα (Γ.Ε και Ο.Ε. 18%), β) ποσό 7.894.856,84 ευρώ για απρόβλεπτα, γ) ποσό 200.000 ευρώ για αμοιβές μελετών, δ) ποσό 150.000 ευρώ για απολογιστικές εργασίες και ε) ποσό 6.649.681,66 ευρώ για αναθεώρηση. Η σχετική σύμβαση(1097) για το παραπάνω έργο μεταξύ των διαδίκων υπεγράφη την 18-4-2005 με συνολική προθεσμία περαιώσεως του έργου 36 μηνών, δηλαδή μέχρι την 18-4-2008. Στο πλαίσιο εκτελέσεως του έργου συντάχθηκαν και εγκρίθηκαν από την Διευθύνουσα Υπηρεσία της καθής οι κάτωθι Ανακεφαλαιωτικοί Πίνακες Εργασιών (ΑΠΕ). Ειδικότερα με τις υπ' αριθμ. ... και ΑΔΕ ... αποφάσεις του ΔΣ και της Διευθύνουσας Υπηρεσίας της καθής εγκρίθηκαν: α) ο 1ος ΑΠΕ σε ισοζύγιο δαπάνης ως προς την αρχική σύμβαση και β) το 1ο Πρωτόκολλο Καθορισμού Τιμών Μονάδος Νέων Εργασιών (Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε). Στο πλαίσιο του 1ου ΑΠΕ, όπως αυτός εγκρίθηκε, το εργολαβικό αντάλλαγμα της αρχικής συμβάσεως διαμορφώθηκε σε ισοζύγιο δαπάνης στο συνολικό ποσό των 122.112.052,30 ευρώ. Με τις υπ' αριθμ. 543/5/20-3-2008 και 55/6/26-6-2008 αποφάσεις του ΔΣ της καθής εγκρίθηκαν: α) ο 2ος ΑΠΕ του έργου σε ισοζύγιο δαπάνης ως προς την αρχική σύμβαση, β) το 2ο Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε και γ) η 1η συμπληρωματική σύμβαση νέων εργασιών ποσού 21.797.531,94 ευρώ. Στο πλαίσιο του 2ου ΑΠΕ και της 1ης συμπληρωματικής συμβάσεως, όπως αυτά εγκρίθηκαν, το εργολαβικό αντάλλαγμα της αρχικής συμβάσεως διαμορφώθηκε σε ισοζύγιο δαπάνης στο συνολικό ποσό των 146.825.463,07 ευρώ. Με την υπ' αριθμ. 577/10/22-1-2009 απόφαση του ΔΣ της καθής εγκρίθηκε ο 3ος ΑΠΕ του έργου, ενώ παράλληλα παρατάθηκε η προθεσμία περαιώσεώς του μέχρι την 31-3-2009. Στο πλαίσιο του 3ου ΑΠΕ, όπως αυτός εγκρίθηκε, το εργολαβικό αντάλλαγμα της αρχικής συμβάσεως διαμορφώθηκε στο ποσό των 149.425.370,19 ευρώ. Το έργο, μετά από νέα παράταση της προθεσμίας περαιώσεώς του (βλ. 585/14/13-4-2009 απόφαση ΔΣ καθής), περαιώθηκε την 31-5-2009 και την 30-7-2009 υποβλήθηκε από την ανάδοχο η τελική επιμέτρηση του έργου, η οποία εγκρίθηκε από την περιφερειακή υπηρεσία Γρεβενών με το ... έγγραφό της. Με την υπ' αριθμ. ... απόφαση του ΔΣ της καθής εγκρίθηκε ο 4ος ΑΠΕ του έργου, ο οποίος συντάχθηκε βάσει της τελικής επιμετρήσεως. Στο πλαίσιο του 4ου ΑΠΕ, όπως αυτός εγκρίθηκε, το εργολαβικό αντάλλαγμα της αρχικής συμβάσεως διαμορφώθηκε στο ποσό των 151.091.364,62 ευρώ. Με την υπ' αριθμ. Α293055/17-5-2011 απόφαση του εντεταλμένου γενικού Διευθυντή της καθής συστάθηκε η επιτροπή προσωρινής παραλαβής του έργου. Η εν λόγω επιτροπή επισκέφθηκε επί τόπου το έργο προς έλεγχο και παραλαβή των εργασιών την 7-7-2011, παρουσία και του νομίμου εκπροσώπου της αναδόχου Μ. Κ., και ακολούθως συνέταξε το προσβαλλόμενο πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής (ΠΠΠ) του έργου. Η Επιτροπή αφού έκανε ποσοτικό έλεγχο στο μέτρο του εφικτού στις εκτελεθείσες εργασίες που περιλαμβάνονται στις αναλυτικές οριστικές επιμετρήσεις, στα ΠΠΑΕ και στα επιμετρητικά φύλλα διαπίστωσε μεταξύ αυτών διαφορές σε ποσότητες εργασιών, όπως αυτές καταγράφονται στους δύο πίνακες του πρωτοκόλλου ("πίνακας διορθώσεων αρχικής σύμβασης" και "πίνακας διορθώσεων συμπληρωματικής σύμβασης"). Κατόπιν τούτων η Επιτροπή παρέλαβε τις εργασίες ποσοτικά όπως αναγράφονται στο πίνακα με τίτλο "ΤΕΛΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΟΣΟΣΤΗΤΩΝ ΕΚΤΕΛΕΣΘΕΙΣΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ" στις στήλες που βρίσκονται κάτω από την ένδειξη "ΠΑΡΑΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΕΣ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ σύμφωνα με τις διορθώσεις της Επιτροπής". Η ανάδοχος, προς την οποία κοινοποιήθηκε το παραπάνω πρωτόκολλο την 18-4-2012, υπέβαλε εμπροθέσμως την υπ' αριθμ. ... ένσταση, η οποία απερρίφθη τόσο σιωπηρώς (η προϊσταμένη αρχή δεν απεφάνθη επ' αυτής εντός της προβλεπομένης από το άρθρο 76 παρ. 2 του ν. 3669/2008 δίμηνης προθεσμίας), όσο και ρητώς με την υπ' αριθμ. 718/26-6-2012 απόφαση του ΔΣ της καθής, η οποία της κοινοποιήθηκε την 4-9-2012. Ακολούθως η ανάδοχος υπέβαλε την υπ' αριθμ. 2098/5-10-2012 αίτηση θεραπείας, η οποία απορρίφθηκε σιωπηρώς (το αρμόδιο όργανο δεν απεφάνθη επί της αιτήσεως θεραπείας εντός της προβλεπομένης από το άρθρο 76 παρ.14 του ν. 3669/2008 τρίμηνης προθεσμίας). Στις 8-10-2013 η Διεύθυνση Εποπτείας Έργων δυτικού Τομέα συνέταξε τον από 8-10-2013 5ο ΑΠΕ ο οποίος συμπεριέλαβε τις διαφοροποιήσεις (μειώσεις) που προέκυψαν στις ποσότητες εργασιών με το προαναφερόμενο Πρωτόκολλο Προσωρινής Παραλαβής Εργασιών, οι οποίες ανήλθαν στο ποσό των 32.486.042,88 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου και του ΦΠΑ). Κατά του ως άνω 5ου ΑΠΕ, που κοινοποιήθηκε στην ανάδοχο την 11-10-2013, η τελευταία υπέβαλε εμπροθέσμως την υπ' αριθμ. 2100/25-10-2013 ένσταση, η οποία απορρίφθηκε σιωπηρώς (η προϊσταμένη αρχή δεν απεφάνθη επ' αυτής εντός της προβλεπομένης από το άρθρο 76 παρ. 2 του ν. 3669/2008 δίμηνης προθεσμίας). Ακολούθως η ανάδοχος υπέβαλε την υπ' αριθμ. 2101/24-3-2014 αίτηση θεραπείας, η οποία απορρίφθηκε σιωπηρώς (το αρμόδιο όργανο δεν απεφάνθη επί της αιτήσεως θεραπείας εντός της προβλεπομένης από το άρθρο 76 παρ. 14 του ν. 3669/2008 τρίμηνης προθεσμίας)...". Στην συνέχεια το Εφετείο με την αυτήν ως άνω προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε επί λέξει και τα εξής: "...Με τον πρώτο λόγο της υπ' αριθμ. 11/2013 προσφυγής η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι το προσβαλλόμενο πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής είναι ακυρωτέο, αφενός μεν λόγω της μη παραστάσεως του επιβλέποντος μηχανικού κατά την διενέργεια της παραλαβής και της μη εκ μέρους του συνυπογραφής του πρωτοκόλλου, χωρίς να γίνεται καμία μνεία σε αδυναμία υπογραφής του εκ μέρους του επιβλέποντος, αφετέρου δε επειδή (συν)υπογράφεται από αναρμόδιο πρόσωπο και ειδικότερα από τον διευθυντή της περιφερειακής υπηρεσίας Γρεβενών Ν. Ρ.. Ο λόγος αυτός κατά το πρώτο σκέλος είναι απορριπτέος ως μη νόμιμος, σύμφωνα με τις προεκτεθείσες σκέψεις, ενώ, κατά το δεύτερο σκέλος αβάσιμος, αφού το πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής φέρει τις υπογραφές των μελών της επιτροπής, που κατά το νόμο είχαν δικαίωμα υπογραφής αυτού". Περαιτέρω το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε και τα ακόλουθα κατά πιστή αντιγραφή: "...Με τον δεύτερο λόγο της υπ' αριθμ. 11/2013 προσφυγής η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι το προσβαλλόμενο πρωτόκολλο είναι ακυρωτέο επειδή δεν κλήθηκε να παραστεί στο σύνολο των συνεδριάσεων της επιτροπής και κατά την σύνταξη και υπογραφή του. Ειδικότερα ισχυρίζεται ότι "το προσβαλλόμενο πρωτόκολλο αναφέρει ότι η επιτροπή παραλαβής μετέβη στις 7-7-2011 επί τόπου του έργου για την παραλαβή των εργασιών παρουσία του εκπροσώπου της εταιρίας Μ. Κ., ενώ αναφέρει ακολούθως ότι "οι μεταβάσεις τους επαναλήφθηκαν και σε επόμενες ημερομηνίες". Το πρωτόκολλο δεν διευκρινίζει πόσες και σε ποιές ημερομηνίες διεξήχθησαν οι συνεδριάσεις της επιτροπής παραλαβής... και φυσικά δεν αναφέρει ... ότι η ανάδοχος εταιρία τους δεν κλήθηκε να παραστεί στις επόμενες συνεδριάσεις της επιτροπής...". Ο λόγος αυτός είναι απορριπτέος ως αβάσιμος διότι, όπως προκύπτει από το πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής και συνομολογείται και από την ίδια την προσφεύγουσα, ο νόμιμος εκπρόσωπός της Μ. Κ.ς κλήθηκε για να παραστεί στην παραλαβή του έργου και παρέστη την 7-7-2011 επί τόπου του έργου. Κατά τις επόμενες συνεδριάσεις, κατά τις οποίες η επιτροπή επεξεργαζόταν τα έγγραφα του έργου τα οποία είχε υποβάλει η ανάδοχος, δεν υφίστατο εκ του νόμου υποχρέωση να κληθεί και παραστεί η ανάδοχος. Ενόψει της προεκτεθείσας κρίσεως του δικαστηρίου ότι η ανάδοχος κλήθηκε για να παραστεί στην παραλαβή του έργου νομίμως έλαβε χώρα η παραλαβή του έργου και χωρίς την παρουσία της αναδόχου και συννόμως της κοινοποιήθηκε το πρωτόκολλο, σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παράγραφο 1 του άρθρου 44 του ν. 3669/2008".
Στην προκειμένη περίπτωση η αναιρεσείουσα με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως αποδίδει στην προσβαλλομένη απόφαση την εκ της διατάξεως του άρθρου 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ πλημμέλεια, συνισταμένη στο ότι, κατ' εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή της ουσιαστικού δικαίου διατάξεως του προαναφερθέντος άρθρου 73 παρ. 3 του Ν. 3669/2008, απέρριψε ως μη νόμιμο τον πρώτο λόγο της υπ' αριθμ. 11/2013 προσφυγής της, με τον οποίο είχε προβάλει ότι το από 30-3-2012 πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής ετύγχανε άκυρο, λόγω παραβάσεως ουσιώδους τύπου της διαδικασίας, εξαιτίας της μη παραστάσεως κατά την διενέργεια της παραλαβής του έργου του επιβλέψαντος την εκτέλεση αυτού μηχανικού και της μη προσυπογραφής του πρωτοκόλλου προσωρινής παραλαβής εκ μέρους του χωρίς μνεία της αδυναμίας υπογραφής του. Ο ανωτέρω λόγος είναι αβάσιμος, καθόσον η προσβαλλομένη απόφαση ορθώς ερμήνευσε και εφάρμοσε την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 73 παρ. 3 του Ν. 3669/2008, αφού η μη παράσταση του επιβλέποντος μηχανικού του έργου κατά την διενέργεια της παραλαβής του και η μη προσυπογραφή του πρωτοκόλλου προσωρινής παραλαβής εκ μέρους του χωρίς μνεία της αδυναμίας υπογραφής αυτού, σε περίπτωση που δεν είναι μέλος της επιτροπής παραλαβής, δεν συνιστά παράλειψη ουσιώδους τύπου της διαδικασίας, επιφέρουσα ακυρότητα του σχετικού πρωτοκόλλου, δοθέντος ότι τέτοιου είδους ακυρότητα δεν ορίζεται ρητώς στη διάταξη του άρθρου 73 παρ. 3 του Ν. 3669/2008 (ΑΠ 1050/2020). Ο ίδιος λόγος κατά το μέρος του με το οποίο προβάλλεται η από το άρθρο 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ πλημμέλεια της ελλείψεως νομίμου βάσεως, λόγω ανεπαρκών αιτιολογιών, σχετικά με το ζήτημα της μνείας στο πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής της παραστάσεως ή μη του τελευταίου επιβλέποντος μηχανικού του έργου κατά τη διενέργεια της παραλαβής αυτού, της υπάρξεως ή μη της υπογραφής αυτού στο πρωτόκολλο και των λόγων αδυναμίας υπογραφής αυτού εκ μέρους του, είναι απαράδεκτος, διότι, ο λόγος αυτός αναιρέσεως αναφέρεται στην ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού και γι' αυτό προϋποθέτει κρίση επί της ουσίας του δικαστηρίου, δεν ιδρύεται δε, όταν η έλλειψη ή ανεπάρκεια ή αντίφαση των αιτιολογιών αναφέρεται στην απόρριψη της προσφυγής (ή λόγου αυτής), ως απαράδεκτης ή μη νόμιμης, όπως στην προκειμένη περίπτωση.
Με τον δεύτερο αναιρετικό λόγο η αναιρεσείουσα αποδίδει στην προσβαλλομένη απόφαση την εκ της διατάξεως του άρθρου 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ πλημμέλεια, συνισταμένη στο ότι κατ' εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή της ουσιαστικού δικαίου διατάξεως του άρθρου 73 παρ. 5 του Ν. 3669/2008, απέρριψε ως αβάσιμο κατ' ουσίαν τον δεύτερο λόγο της αυτής ως άνω υπ' αριθμ. 11/2013 προσφυγής της, με τον οποίο είχε προβάλει ότι το από 4-4-2012 πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής ετύγχανε άκυρο, λόγω παραβάσεως ουσιώδους τύπου της διαδικασίας, καθόσον ο νόμιμος εκπρόσωπός της δεν εκλήθη να παραστεί στο σύνολο των συνεδριάσεων της επιτροπής παραλαβής, καθώς και κατά την σύνταξη και υπογραφή του σχετικού πρωτοκόλλου, με αποτέλεσμα την, εξ αυτού του λόγου, παραβίαση του δικαιώματος ακροάσεώς της. Ο ανωτέρω λόγος, είναι αβάσιμος, καθόσον η προσβαλλομένη απόφαση ορθώς ερμήνευσε και εφάρμοσε την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 73 παρ. 5 του Ν. 3669/2008, αφού η μη κλήτευση του νομίμου εκπροσώπου της αναιρεσείουσας, κατά τις μετά την ορισθείσα ημερομηνία διενέργειας της προσωρινής παραλαβής του έργου την 7-7-2011 και την, κατόπιν συννόμου κλητεύσεώς του, παράστασή του επί τόπου του έργου, επόμενες συνεδριάσεις της επιτροπής παραλαβής, προς έλεγχο και αντιπαραβολή των υποβληθέντων εκ μέρους αυτής (αναιρεσείουσας) εγγράφων του έργου, δεν συνιστά παράλειψη ουσιώδους τύπου της διαδικασίας, επιφέρουσα ακυρότητα του πρωτοκόλλου προσωρινής παραλαβής, δοθέντος ότι τέτοιου είδους ακυρότητα δεν ορίζεται ρητώς στην διάταξη του άρθρου 73 παρ. 5 του Ν. 3669/2008, συννόμως δε, επακολούθησε η κοινοποίηση του συνταχθέντος και υπογραφέντος από 30-3-2012 σχετικού πρωτοκόλλου, σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παράγραφο 1 του άρθρου 44 του Ν. 3669/2008. Πρέπει να επισημανθεί ότι με τον προβαλλόμενο λόγο αναιρέσεως η αναιρεσείουσα δεν αναφέρει τις αναγκαίες διευκρινήσεις που θα παρείχε επί των παρατηρήσεων του εν λόγω πρωτοκόλλου, πέραν του ότι, δεν είναι επιτρεπτή η επ' ευκαιρία της παραλαβής (προσωρινής ή οριστικής) του έργου, επίλυση ζητημάτων που δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της επιτροπής παραλαβής, όπως η αμφισβήτηση εργασιών που περιλήφθηκαν σε τμηματικές επιμετρήσεις ή στην τελική επιμέτρηση, που εγκρίθηκαν από την υπηρεσία (ΣτΕ 2835/2018, ΣτΕ 109/2015). Ο ίδιος λόγος, κατά το μέρος του με το οποίο προβάλλεται η από το άρθρο 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ πλημμέλεια της ελλείψεως νομίμου βάσεως, λόγω ανυπαρξίας αιτιολογιών, σχετικά με τις ημερομηνίες πραγματοποιήσεως των συνεδριάσεων της επιτροπής, της υπάρξεως αποδεικτικών κλητεύσεως και παραστάσεως σ' αυτές του νομίμου εκπροσώπου της αναιρεσείουσας, καθώς και των στοιχείων εκ των οποίων κατέληξε στο συμπέρασμα ότι κατά τις συνεδριάσεις της επιτροπής έγινε έλεγχος των εγγράφων του έργου, χωρίς να διευκρινίζεται από ποια στοιχεία κατέληξε στο συμπέρασμα αυτό, είναι απαράδεκτος, διότι με την κατ' επίφαση επίκληση της ανωτέρω αναιρετικής πλημμέλειας η αναιρεσείουσα πλήττει την αναιρετικώς ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων.
Περαιτέρω από την διάταξη του άρθρου 38 (επιμετρήσεις) του ΠΔ 609/1985 της 24/31-12-1985 (ΦΕΚ Α' 223) "Κατασκευή δημοσίων έργων" και στη συνέχεια την ομοίου περιεχομένου διάταξη του άρθρου 52 του προϊσχύσαντος του Ν. 4412/2016, Ν. 3669/2008 (ΦΕΚ Α' 116/18-6-2008) "Κύρωση της κωδικοποίησης της νομοθεσίας κατασκευής δημοσίων έργων", όπως ίσχυε πριν την τροποποίησή του με το άρθρο 186 του Ν. 4070/2012 (ΦΕΚ Α' 82/10-4-2012) "Ρυθμίσεις Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών, Μεταφορών, Δημοσίων Έργων και άλλες διατάξεις" και εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση, λόγω του χρόνου των κατωτέρω αναφερομένων προσβαλλομένων πράξεων, σε συνδυασμό με την διάταξη του άρθρου 53 (προσωρινή παραλαβή του έργου) του ΠΔ 609/1985 και στην συνέχεια την ομοίου περιεχομένου διάταξη του άρθρου 73 του Ν. 3669/2008, όπως ίσχυε πριν την τροποποίησή του με το άρθρο 136 του Ν. 4070/2012 και ομοίως εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση, συνάγεται ότι, υπό το ως άνω νομικό καθεστώς, η Διευθύνουσα Υπηρεσία δεν δικαιούται, μετά τη ρητή ή την αυτοδικαίως συναγόμενη σιωπηρή έγκριση της τελικής ή των τμηματικών επιμετρήσεων του έργου, να τις τροποποιεί ή να τις διορθώνει με μεταγενέστερες πράξεις της (ΟλΑΠ 8/2014). Εξάλλου με τις διατάξεις του άρθρου 73 του Ν. 3669/2008 και υπό τον τίτλο "Προσωρινή παραλαβή του έργου", όπως ίσχυαν πριν την τροποποίηση των παραγράφων 2 και 4 αυτού με το άρθρο 136 του Ν. 4072/2012 και εφαρμόζονται στην παρούσα υπόθεση, λόγω του χρόνου που η επιτροπή προσωρινής παραλαβής μετέβη επί τόπου του έργου προς έλεγχο και παραλαβή των εργασιών του έργου (7-7-2011) και του χρόνου συντάξεως του πρωτοκόλλου προσωρινής παραλαβής αυτού (4-4-2012), που κοινοποιήθηκε στον ανάδοχο στις 18-4-2012, ορίζονταν τα εξής: "1. Μετά τη βεβαίωση περάτωσης των εργασιών το έργο παραλαμβάνεται προσωρινά. Με την προσωρινή παραλαβή ελέγχονται οι εργασίες ποσοτικά και ποιοτικά. Οι εργασίες συμπληρωματικών συμβάσεων παραλαμβάνονται μαζί με τις εργασίες της αρχικής σύμβασης 2. Η προσωρινή παραλαβή διενεργείται μέσα σε έξι (6) μήνες από τη βεβαιωμένη περάτωση του έργου, εφόσον υποβληθεί από τον ανάδοχο η τελική επιμέτρηση του έργου μέσα σε δύο (2) μήνες από την πιο πάνω περάτωση. Αν η τελική επιμέτρηση υποβληθεί από τον ανάδοχο μεταγενέστερα, η πιο πάνω προθεσμία για τη διενέργεια της παραλαβής αρχίζει από την υποβολή της τελικής επιμέτρησης. Αν δεν υποβληθεί τελική επιμέτρηση από τον ανάδοχο, η προθεσμία για τη διενέργεια της παραλαβής αρχίζει από την κοινοποίηση στον ανάδοχο της τελικής επιμέτρησης που συντάχθηκε από την υπηρεσία. Αν η παραλαβή δεν διενεργηθεί ή το πρωτόκολλο δεν εγκριθεί μέσα στην πιο πάνω προθεσμία, η παραλαβή θεωρείται ότι έχει συντελεσθεί αυτοδίκαια τριάντα (30) ημέρες μετά την υποβολή από τον ανάδοχο σχετικής όχλησης για τη διενέργειά της... 4. Η επιτροπή παραλαβής παραλαμβάνει το έργο ποσοτικά και ποιοτικά, ελέγχει κατά το δυνατόν την επιμέτρηση με γενικές ή σποραδικές καταμετρήσεις, καταγράφει στο πρωτόκολλο τις ποσότητες της τελικής επιμέτρησης, όπως τυχόν διορθώνονται από τους ελέγχους που γίνονται, αιτιολογεί τις τυχόν τροποποιήσεις στις ποσότητες και αναγράφει τις παρατηρήσεις της για τις εργασίες που τυχόν έχουν εκτελεστεί με υπέρβαση των εγκεκριμένων ποσοτήτων ή κατά τροποποίηση των εγκεκριμένων σχεδίων. Η επιτροπή επίσης ελέγχει κατά το δυνατόν την ποιότητα των εργασιών και αναγράφει στο πρωτόκολλο τις παρατηρήσεις της, ιδίως για τις εργασίες που κρίνονται απορριπτέες ή ελαττωματικές, που πρέπει να αποκατασταθούν, ή παραδεκτές μεν αλλά με μείωση τις τιμής τους". Από την ως άνω διάταξη συνάγεται ότι το έργο που κατασκευάσθηκε παραλαμβάνεται προσωρινά και οριστικά, η παραλαβή δε και στις δύο περιπτώσεις συντελείται με την έγκριση του σχετικού πρωτοκόλλου. Με την προσωρινή παραλαβή ελέγχονται οι εργασίες που εκτελέσθηκαν ποσοτικά και ποιοτικά, ενώ με την οριστική παραλαβή ελέγχεται και πάλι η καλή κατάσταση των ως άνω εργασιών (ΑΠ 488/2015). Επιπλέον, υπό το καθεστώς του ΠΔ 609/1985 και του Ν. 3669/2008, όπως ίσχυε πριν την τροποποίησή του με το Ν. 4070/2012, ναι μεν η Διευθύνουσα Υπηρεσία δεν δικαιούται μετά τη ρητή ή την αυτοδικαίως συναγόμενη σιωπηρή έγκριση της τελικής ή των τμηματικών επιμετρήσεων του έργου να τις τροποποιεί ή να τις διορθώνει με μεταγενέστερες πράξεις της, όμως το δικαίωμα αυτό σαφώς ανήκει στην επιτροπή που παραλαμβάνει προσωρινά το έργο, αφού ως νόμιμο καθήκον της ορίζεται ο ποσοτικός και ποιοτικός έλεγχος του παραλαμβανόμενου έργου χωρίς κανέναν περιορισμό. Στο πλαίσιο αυτό οι εγκεκριμένες ρητά ή σιωπηρά επιμετρήσεις του έργου, έστω και αν τυπικά δεν ακυρώνονται, ανατρέπονται πάντως κατ' αποτέλεσμα, αν διαπιστωθούν κατά την παραλαβή του έργου διαφορές στην ποιότητα ή στις ποσότητες των εργασιών που εκτελέστηκαν και μάλιστα ο φορέας του έργου δικαιούται, κατά τα άρθρα 7 παρ. 3-6 και 11 παρ. 3 του Ν. 1418/1984, να αναζητήσει τα ποσά που καταβλήθηκαν στον ανάδοχο για εργασίες ελαττωματικές ή σε ποσότητες μικρότερες των όσων αναγράφονται στις επιμετρήσεις. Με διαφορετική εκδοχή, δηλαδή αν εξαιρεθούν από τον έλεγχο της επιτροπής παραλαβής του έργου οι εργασίες, που τμηματικά ή τελικά επιμετρήθηκαν, καθίσταται χωρίς ουσιαστική σημασία η διαδικασία της προσωρινής και βέβαια της οριστικής παραλαβής του έργου. Πρέπει δε να σημειωθεί ότι ήδη ρητά με το άρθρο 52 παρ. 2 (επιμετρήσεις) του Ν. 3669/2008, που κωδικοποίησε τη νομοθεσία για τα δημόσια έργα, ορίζεται ότι οι επιμετρήσεις του έργου, ναι μεν εάν δεν επιστραφούν στον ανάδοχο εγκεκριμένες ή διορθωμένες ή για συμπλήρωση μέσα στην προβλεπόμενη τρίμηνη προθεσμία ή εάν μετά την επανυποβολή τους από τον ανάδοχο δεν ελεγχθούν, διορθωθούν, εγκριθούν και κοινοποιηθούν σ' αυτόν μέσα στην προβλεπόμενη μηνιαία προθεσμία θεωρούνται αυτοδικαίως εγκεκριμένες, μόνον όμως υπό την έννοια ότι επιτρέπεται αυτές να συμπεριληφθούν από τον ανάδοχο σε επόμενο λογαριασμό, γι' αυτό και υπόκεινται στον έλεγχο της Διευθύνουσας Υπηρεσίας σε επόμενο λογαριασμό, ενώ στη συνέχεια οι επιμετρήσεις, είτε ρητά εγκεκριμένες από τη Διευθύνουσα Υπηρεσία είτε αυτοδικαίως (σιωπηρά, πλασματικά) εγκεκριμένες, μπορούν να ελεγχθούν εκ νέου από την επιτροπή προσωρινής παραλαβής του έργου, οπότε, αν διαπιστωθεί η ύπαρξη αχρεωστήτως καταβληθέντος εργολαβικού ανταλλάγματος, αυτό είναι επιστρεπτέο ύστερα από σύνταξη αρνητικού λογαριασμού. Μάλιστα, ήδη στο άρθρο 73 παρ. 4 (προσωρινή παραλαβή του έργου) του Ν. 3669/2008, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 136 του Ν. 4070/2012, εμφαντικά τονίζεται ότι η επιτροπή παραλαβής καταγράφει στο πρωτόκολλο παραλαβής "τις ποσότητες της τελικής επιμέτρησης, όπως διορθώνονται από τους ελέγχους που γίνονται, χωρίς να δεσμεύεται από το περιεχόμενο του τελικού επιμετρητικού πίνακα, στον οποίο μπορεί να επέμβει διορθωτικά" (ΑΠ 1726/2014, ΑΠ 1791/2013). Τα παραπάνω επιβεβαιώνονται και από την αιτιολογική έκθεση του Ν. 4070/2012 στην οποία για το άρθρο 136 παρ. 3 αναφέρεται ότι "με την παρ. 3 καθορίζεται κατά τρόπο ρητό το αυτονόητο δικαίωμα της Επιτροπής Προσωρινής Παραλαβής του έργου να παραλαμβάνει τις ποσότητες των πράγματι εκτελεσμένων κατά την άποψή της εργασιών, ανεξάρτητα από τις σχετικές εγγραφές και καταχωρήσεις των επιμέρους επιμετρήσεων ή της τελικής επιμέτρησης του έργου και από το αν οι επιμετρήσεις αυτές εγκρίθηκαν πραγματικά ή πλασματικά". Επομένως, με την ως άνω διάταξη, ερμηνευομένη ενόψει και του σκοπού της θεσπιζομένης με αυτήν ρυθμίσεως, δεν καθιερώνεται για πρώτη φορά το προαναφερθέν δικαίωμα της Επιτροπής Προσωρινής Παραλαβής του έργου, αλλά με βάση τα μέχρι τότε νομολογιακά δεδομένα διατυπώνεται και καθορίζεται κατά ρητό τρόπο η ήδη και υπό το προηγούμενο νομικό καθεστώς συναγομένη από το συνδυασμό των σχετικών διατάξεων δυνατότητα της Επιτροπής Προσωρινής Παραλαβής του έργου να τροποποιεί με μεταγενέστερες πράξεις της χωρίς κανένα περιορισμό τις ήδη εγκεκριμένες ρητά ή σιωπηρά επιμετρήσεις του έργου. Το ως άνω δικαίωμα της Επιτροπής Προσωρινής Παραλαβής του έργου, εφόσον ουδεμία διάκριση γίνεται στο νόμο, ισχύει για τις πάσης φύσεως εργασίες αυτού, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και οι αφανείς εργασίες, δηλαδή οι εργασίες των οποίων δεν είναι δυνατή η ποσοτική επαλήθευση στην τελική μορφή του έργου (όπως είναι και οι εργασίες που επικαλύπτονται από άλλες και δεν είναι τελικά εμφανείς). Ως προς τις εν λόγω εργασίες, από το συνδυασμό των διατάξεων των παρ. 1, 2, 3 και 4 του άρθρου 38 του ΠΔ 609/1985 και ακολούθως των παρ. 1, 2, 3 και 5 του άρθρου 52 του Ν. 3669/2008 περί επιμετρήσεων και ειδικότερα, περί σύνταξης πρωτοκόλλων παραλαβής αφανών εργασιών (ΠΠΑΕ) συνάγεται ότι δεν καθιερώνεται εξαίρεση και ιδιαίτερη ρύθμιση από το ως άνω προβλεπόμενο και καθιερούμενο δικαίωμα της προσωρινής παραλαβής του έργου για τροποποίηση των εγκεκριμένων επιμετρήσεων (ΑΠ 1050/2020, ΑΠ 929/2019).
Στην κρινομένη υπόθεση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε ακόμη επί λέξει και τα εξής: "Με τον τέταρτο λόγο της υπ' αριθμ. 11/2013 προσφυγής η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η επιτροπή παραλαβής με το προσβαλλόμενο πρωτόκολλο αναρμοδίως καθ' ύλην, κατά χρόνον αρνήθηκε να παραλάβει και να συμπεριλάβει στο πρωτόκολλο παραλαβής εργασίες και ποσότητες εργασιών της, οι οποίες είχαν εγκριθεί και είχαν καταστεί δεσμευτικά συμβατικά στοιχεία από και δια της εγκρίσεως α) των τμηματικών αναλυτικών επιμετρήσεων, β) της τελικής επιμέτρησης, γ) των λογαριασμών-πιστοποιήσεων και των επιμετρήσεων και λοιπών επιμετρητικών στοιχείων που τους συνοδεύουν, δ) των ΑΠΕ του έργου και ιδίως του 4ου ΑΠΕ που συντάχθηκε σύμφωνα με την εγκεκριμένη τελική επιμέτρηση και έχει εγκριθεί από την προϊσταμένη του έργου αρχή. Ο λόγος αυτός είναι απορριπτέος ως μη νόμιμος... δοθέντος ότι η επιτροπή που παραλαμβάνει προσωρινά το έργο, δικαιούται και υποχρεούται να προβεί σε ποσοτικό και ποιοτικό έλεγχο του παραλαμβανόμενου έργου χωρίς κανέναν περιορισμό. Απορριπτέος, επίσης, για τους αυτούς ως άνω λόγους είναι και ο πέμπτος επικουρικώς προβαλλόμενος λόγος της υπ' αριθμ. 11/2013 προσφυγής, κατά το σκέλος με το οποίο η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι "η επιτροπή παραλαβής εκ του νόμου δεν δικαιούται να διορθώσει την τελική επιμέτρηση...δεν εδικαιούτο να περικόψει αφανείς εργασίες, όταν δεν είναι πλέον δυνατή η διαπίστωσή τους... Είναι προφανές ότι η επικαλουμένη διαφοροποιήσεων και αναντιστοιχιών μεταξύ επιμετρήσεων, επιμετρητικών στοιχείων, καταγραφών στο ημερολόγιο του έργου, πρωτοκόλλων κ.ο.κ είναι άμοιρη νομικής επιρροής, δοθέντος ότι έχουν εγκριθεί ρητώς οι αναλυτικές επιμετρήσεις..."".
Με τον τρίτο αναιρετικό λόγο η αναιρεσείουσα αποδίδει στην προσβαλλομένη απόφαση την εκ της διατάξεως του άρθρου 559 αριθμ. 1 πλημμέλεια, συνισταμένη στο ότι, κατ' εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή της ουσιαστικού δικαίου διατάξεως του άρθρου 73 του Ν. 3669/2008, απέρριψε ως μη νόμιμους τους προαναφερθέντες τέταρτο και πέμπτο (κατά το πρώτο μέρος του) επικουρικώς προβαλλόμενο, λόγους της ως άνω υπ' αριθμ. 11/2013 προσφυγής της, με τους οποίους είχε προβάλει ότι η επιτροπή προσωρινής παραλαβής δεν είχε δικαίωμα να προβεί σε τροποποιήσεις ή διορθώσεις του περιεχομένου των τμηματικών επιμετρήσεων ή της τελικής επιμέτρησης του έργου, που είχαν εγκριθεί είτε ρητά είτε σιωπηρά (λόγω παρόδου τριμήνου από την υποβολή τους προς έγκριση στη Διευθύνουσα Υπηρεσία), τόσο για τις λοιπές, όσο και για τις αφανείς εργασίες. Ο ανωτέρω λόγος είναι αβάσιμος, καθόσον η προσβαλλομένη απόφαση ορθώς ερμήνευσε και εφάρμοσε τις προαναφερθείσες διατάξεις σχετικά με την εκτέλεση των δημοσίων έργων και ειδικότερα αυτή του άρθρου 73 του Ν. 3669/2008, όπως ίσχυε πριν την τροποποίηση των παραγράφων 2 και 4 αυτού με το άρθρο 136 του Ν. 4072/2012, διότι, σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στην προηγηθείσα νομική σκέψη και υπό το καθεστώς των άρθρων 53 του ΠΔ 609/1985 και 73 του Ν. 3669/2008, όπως ίσχυε πριν την τροποποίησή του με το Ν. 4070/2012, παρείχετο το δικαίωμα στην επιτροπή προσωρινής παραλαβής του έργου να προβαίνει σε τροποποιήσεις ή διορθώσεις του περιεχομένου των τμηματικών επιμετρήσεων ή της τελικής επιμέτρησης του έργου που εγκρίθηκαν είτε ρητά είτε σιωπηρά, τόσον για τις λοιπές, όσον και για τις αφανείς εργασίες, καθώς επίσης και να καταγράφει στο πρωτόκολλο παραλαβής τις ποσότητες της τελικής επιμέτρησης, όπως διορθώνονται από τους γενόμενους ελέγχους.
Κατά συνέπειαν η αίτηση αναιρέσεως, η οποία δεν περιέχει άλλους λόγους, πρέπει να απορριφθεί, ενώ πρέπει ακόμη να διαταχθεί η εισαγωγή του κατατεθέντος από την αναιρεσείουσα παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο (άρθρο 495 παρ. 3 ΚΠολΔ) και επί πλέον, να καταδικαστεί η αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσιβλήτου, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα της τελευταίας (άρθρα 176, 183 και 189 παρ. 1, ΚΠολΔ), όπως αμέσως παρακάτω ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό αυτής της απόφασης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την από 17-1-2017 αίτηση της αναιρεσείουσας για αναίρεση της υπ' αριθμ. 2/2016 αποφάσεως του Πενταμελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας.
ΔΙΑΤΑΣΣΕΙ την εισαγωγή του κατατεθέντος από την αναιρεσείουσα παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.
ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, το ύψος των οποίων καθορίζει στο χρηματικό ποσόν των δύο χιλιάδων επτακοσίων ευρώ (2.700,00 €).
ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 19 Ιανουαρίου 2023.
ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις10 Φεβρουαρίου 2023.
Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ