Αριθμός 682/2023
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ
B1' Πολιτικό Τμήμα
Συγκροτήθηκε από τους δικαστές, Μαριάνθη Παγουτέλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Δήμητρα Ζώη, Ιωάννα Μαργέλλου-Μπουλταδάκη, Δημητρία Στρούζα-Ξένου-Κοκολέτση και Τριανταφυλλιά Πατρώνα, Αρεοπαγίτες.
Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, την 1 Νοεμβρίου 2022, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση, μεταξύ:
Της αναιρεσείουσας: ομόρρυθμης εταιρείας με την επωνυμία "...", όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στον ... και παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου Δημητρίου Λαμπρόπουλου, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.
Των αναιρεσίβλητων: 1) Ε. Δ. του Ι., κατοίκου ... που παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου Άγγελου Μορφόπουλου, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις, 2)ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "...", όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στην …, και δεν παραστάθηκε και 3) Θ. Μ. του Α., κατοίκου ... που δεν παραστάθηκε.
Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22-11-2019 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν η 915/2020 οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και, κατόπιν ασκήσεως εφέσεων, αφού συνεκδικάσθηκαν, η 4885/2021 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας, ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 30-3-2022 αίτησή της.
Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Εισηγήτρια ορίσθηκε η Αρεοπαγίτης Δημητρία Στρούζα-Ξένου-Κοκολέτση.
Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του παραστάντος αναιρεσίβλητου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στα δικαστικά έξοδα.
ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
1. Από τις διατάξεις των άρθρων 576 παρ. 1 - 3 ΚΠολΔικ. προκύπτει, ότι αν κατά τη συζήτηση της αίτησης για αναίρεση κάποιος από τους διαδίκους δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί και δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος ο `Αρειος Πάγος εξετάζει ποιος επισπεύδει τη συζήτηση. Αν την επισπεύδει ο διάδικος που απουσιάζει η υπόθεση συζητείται σαν να ήταν παρόντες οι διάδικοι. Αν όμως την επισπεύδει ο αντίδικός του ερευνάται αυτεπαγγέλτως αν ο διάδικος που δεν εμφανίσθηκε ή αν και εμφανίσθηκε δεν έλαβε μέρος στη συζήτηση με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα από τον επισπεύδοντα τη συζήτηση. Στην περίπτωση που δεν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα η συζήτηση κηρύσσεται απαράδεκτη και η υπόθεση επαναφέρεται με νέα κλήτευση. Αν όμως κλητεύθηκε νομίμως και εμπροθέσμως προχωρεί η συζήτηση, παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τις υπ' αριθ. 9314 Ε και 9316 Ε/29.7.2022 εκθέσεις επίδοσης του δικαστικού Επιμελητή της περιφέρειας του Εφετείου Πειραιώς Ε. Λ., ακριβές επικυρωμένο αντίγραφο της υπό κρίση αίτησης αναιρέσεως με πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση για τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας (1.11.2022) επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα από την επισπεύδουσα τη συζήτηση αναιρεσείουσα στους δεύτερη και τρίτο των αναιρεσιβλήτων, οι οποίοι δεν εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από τη σειρά του πινακίου, ούτε και κατέθεσαν δήλωση κατ` άρθρο 242 § 2 Κ.Πολ.Δ. Επομένως, η συζήτηση της υποθέσεως θα προχωρήσει παρά την απουσία τους (άρθρα 568 παρ. 4 και 576 παρ. 2 ΚΠολΔ). 2. Aπό το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 72, 777, 778 του A.K., 249, 268 και 281 του ν. 4072/2012 και 62 του Κ.Πολ.Δ., συνάγεται ότι όποιος έχει την ικανότητα να είναι υποκείμενο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, έχει και την ικανότητα να είναι διάδικος. Η ικανότητα δε αυτή, η οποία αποτελεί διαδικαστική προϋπόθεση της δίκης, εξετάζεται και αυτεπαγγέλτως, σε κάθε στάση της δίκης. Η λύση του νομικού προσώπου της ομόρρυθμης εταιρίας δεν θίγει την ικανότητά της να είναι υποκείμενο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, συνεπώς και την ικανότητα διεξαγωγής των δικών της, διότι και μετά τη λύση της, η νομική προσωπικότητα της εταιρίας λογίζεται υφισταμένη, εφόσον τούτο απαιτείται για τις ανάγκες και προς το σκοπό της εκκαθάρισης. Εφεξής η εταιρεία εκπροσωπείται από τους εκκαθαριστές, οι οποίοι είναι οι ίδιοι οι εταίροι, αν δεν διορίστηκαν εκκαθαριστές με συμφωνία των εταίρων ή από το Δικαστήριο. Ακόμη και μετά τη λήξη των εργασιών της εκκαθάρισης, αν διαπιστωθεί, ότι υπάρχει κάποια εκκρεμότητα, όπως απαίτηση ή χρέος της εταιρίας, επαναλαμβάνονται και πάλι οι εργασίες της εκκαθάρισης και συνεχίζεται η εκπροσώπηση της λυθείσας εταιρίας από τους εκκαθαριστές. Το στάδιο της εκκαθάρισης ομόρρυθμης εταιρίας δεν παύει πριν εξοφληθούν όλες οι υποχρεώσεις αυτής και, εάν, μετά τη λήξη των εργασιών της εκκαθάρισης, διαπιστωθεί η ύπαρξη εταιρικής απαίτησης ή εταιρικού χρέους, τότε επαναλαμβάνονται οι εργασίες εκκαθάρισης και συνεχίζεται η εκπροσώπηση της εταιρείας από τον εκκαθαριστή (ΑΠ 748/2017, 224/2016). Κατά το στάδιο δε αυτό φορέας των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων της εταιρείας είναι το νομικό πρόσωπο αυτής, το οποίο και κινεί της σχετικές δίκες, εκπροσωπούμενο από τον εκκαθαριστή. Τα ανωτέρω ισχύουν ακόμα και όταν επήλθε ήδη τυπική λήξη της εκκαθάρισης της εταιρείας, που επέρχεται με τη λογοδοσία των εκκαθαριστών και τη δημοσίευση του ισολογισμού της εκκαθάρισης, η ατελής δε δημοσιότητα, που ισχύει αναφορικά με την εκκαθάριση, δεν οδηγεί σε διαφορετικό συμπέρασμα. Ειδικότερα, κατά την έναρξη και την περάτωση της εκκαθάρισης, οι εκκαθαριστές συντάσσουν ισολογισμό. Μετά την περάτωση της εκκαθάρισης η εταιρεία διαγράφεται από το Γενικό Εμπορικό Μητρώο (Γ.Ε.Μ.Η.), το οποίο αποτελεί Μητρώο Εμπορικής Δημοσιότητας και αντικατέστησε το Μητρώο Ανωνύμων Εταιριών (Μ.Α.Ε.), που τηρούνταν στις Νομαρχίες και τα βιβλία Εταιριών (Ε.Π.Ε. και Προσωπικών), που τηρούνταν στα Πρωτοδικεία. Από την καταχώριση στο Γ.Ε.Μ.Η. η ομόρρυθμη εταιρεία αποκτά νομική προσωπικότητα (άρθρο 251 παρ. 2 του ν. 4072/2012). Η καταχώριση της διαγραφής στο Γ.Ε.Μ.Η. έχει σχετικά συστατικό χαρακτήρα, με την έννοια ότι χωρίς αυτή δεν επέρχεται περάτωση της ομόρρυθμης εταιρείας. Αν, όμως, διαπιστωθεί, ότι η εταιρεία είχε και άλλες εκκρεμότητες, όπως απαίτηση ή χρέος, δεν επέρχεται η περάτωσή της, έστω και αν είχε διαγραφεί στο Γ.Ε.Μ.Η., λόγω δε του σχετικά συστατικού χαρακτήρα της διαγραφής, δεν θίγεται η νομική προσωπικότητα της εταιρίεας, εάν η εκκαθάριση δεν έχει πράγματι περατωθεί, επαναλαμβάνονται δε και πάλι οι εργασίες της εκκαθάρισης και συνεχίζεται η εκπροσώπηση της λυθείσας εταιρείας από τους εκκαθαριστές. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, δεν είναι υποχρεωτικό ούτε προκύπτει ακυρότητα, αν δεν τεθεί μετά την επωνυμία της εταιρείας η μνεία ότι τελεί υπό εκκαθάριση (ΑΠ 216/2012, ΑΠ 693/2008), Η εκκαθάριση, αν δεν συμφωνήθηκε κάτι άλλο, ενεργείται από όλους τους εταίρους από κοινού ή εκκαθαριστή, που έχει διοριστεί με ομόφωνη απόφαση όλων και σε περίπτωση διαφωνίας από το δικαστήριο (ΑΠ 1417/2012, 206/2010). Οι εκκαθαριστές, οι οποίοι, εάν δεν υπάρχει αντίθετη συμφωνία, ενεργούν από κοινού, έχουν εφεξής την εξουσία εκπροσώπησης δικαστικώς και εξωδίκως της εταιρείας, η οποία, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 64 παρ. 2 εδ. α` ΚΠολΔ, παρίσταται με αυτούς στο δικαστήριο, καθώς και το δικαίωμα με κοινή συμφωνία, σύμφωνα με τις προβλέψεις του άρθρου 96 ΚΠολΔ, του διορισμού πληρεξούσιου δικηγόρου για την εκπροσώπηση της εταιρείας ενώπιον δικαστηρίου, όταν η παράσταση με πληρεξούσιο δικηγόρο είναι, σύμφωνα με το άρθρο 94 ΚΠολΔ, υποχρεωτική (ΑΠ 989/2014). Ειδικότερα, από τις διατάξεις των ισχυόντων άρθρων 94 § 1, 96 §§ 1 & 3 και 104 § 1 ΚΠολΔ προκύπτει ότι ενώπιον του Αρείου Πάγου οι διάδικοι έχουν υποχρέωση να παρίστανται δια πληρεξουσίου δικηγόρου και ως προς τις προπαρασκευαστικές πράξεις και τις κλήσεις έως την συζήτηση στο ακροατήριο θεωρείται ότι υφίσταται πληρεξουσιότης, ενώ ως προς τη συζήτηση στο ακροατήριο απαιτείται ρητή πληρεξουσιότης, η οποία δίδεται μόνο με συμβολαιογραφική πράξη ή με προφορική δήλωση του διαδίκου καταχωριζομένη στα πρακτικά ή στην έκθεση και προκειμένου περί υποθέσεων εργατικών διαφορών και με ιδιωτικό έγγραφο φέρον βεβαίωση του γνησίου της υπογραφής του διαδίκου από Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών ή οποιαδήποτε άλλη δημοσία ή δημοτική αρχή και ότι ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως, κατά πάσα στάση της δίκης την ύπαρξη πληρεξουσιότητος, της οποίας η έλλειψη ή η μη προσήκουσα χορήγηση συνεπάγεται την μη προσήκουσα παράσταση του διαδίκου κατά την συζήτηση της υποθέσεως και την κήρυξη ως ακύρων όλων των προπαρασκευαστικών πράξεων και των κλήσεων (ΑΠ 536/2020). Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθρου 254 § 1 εδ. α' ΚΠολΔ, η οποία εφαρμόζεται και επί της διαδικασίας της κατ' αναίρεση δίκης, συμφώνως προς την διάταξη του άρθρου 573 § 1 ιδίου Κώδικος, προκύπτει ότι ο Άρειος Πάγος δύναται να διατάξει την επανάληψη της επ' ακροατηρίου συζητήσεως της υποθέσεως, η οποία έχει κηρυχθεί περαιωμένη και όταν κατά την διάσκεψη παρουσιάζονται κενά ή αμφίβολα σημεία χρήζοντα συμπληρώσεως ή επεξηγήσεως. Βάσιμος λόγος επαναλήψεως της συζητήσεως συντρέχει, κατ' εφαρμογήν της εν λόγω διατάξεως, και προκειμένου να προσκομισθούν τα αναγκαία έγγραφα, ώστε να ερευνηθεί η εγκυρότητα της εκπροσωπήσεως ορισμένου διαδίκου και της χορηγηθείσης προς τον παραστάντα, ως πληρεξούσιο δικηγόρο αυτού, πληρεξουσιότητoς (ΑΠ 676/2020, 711/2019). Στην προκειμένη περίπτωση, κατά την συζήτηση της ένδικης από 30.3.2022 και αριθ. κατάθεσης 2668/251/31.3.2022 αιτήσεως για αναίρεση της 4885/2021 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών την αναφερομένη στην αρχή της παρούσας συνεδρίαση (1.11.2022), η αναιρεσείουσα ομόρρυθμη εταιρεία με την επωνυμία "...", παραστάθηκε δια του Δημητρίου Λαμπρόπουλου ως πληρεξουσίου δικηγόρου της, ο οποίος έχει προσκομίσει προς απόδειξη της πληρεξουσιότητάς του το από 28.7.2022 "Πληρεξούσιο", θεωρημένο για το γνήσιο της υπογραφής από το Κ.Ε.Π. του Δήμου Μοσχάτου. Με το εν λόγω "Πληρεξούσιο", πληρεξουσιότητα εκπροσωπήσεως της αναιρεσείουσας εταιρείας ενώπιον του Αρείου Πάγου κατά την συζήτηση της υποθέσεως χορηγεί στον προαναφερόμενο δικηγόρο ο Ι. Σ. του Γ., κάτοικος ... υπό την ιδιότητά του "ως διαχειριστής και νόμιμος εκπρόσωπος της ομορρύθμου εταιρείας "...", με Α.Φ.Μ. ... και αριθ. Γ.Ε.ΜΗ. 85923702000, εδρεύουσας στον ..., οδός ... ήδη λυθείσας δυνάμει του από 30.4.2019 ιδιωτικού συμφωνητικού μεταξύ των εταίρων, όπως προκύπτει και από τα υπ'αριθμ. πρωτ. πιστοποιητικά ΓΕΜΗ 1549459/9.5.2019, 761248. 1094733/18.2.2019 σε συνδυασμό με το από 10.10.2003 καταστατικό της εταιρείας μετά του υπ' αριθμ. πρωτ. 19122/2014 πιστοποιητικού της Γραμματείας του Πρωτοδικείου Αθηνών". Όπως, όμως προκύπτει και από την επισκόπηση των προσκομιζόμενων εγγράφων οι δύο ομόρρυθμοι εταίροι της αναιρεσείουσας, Ι. Σ. του Γ. και Ν. Σ. του Γ., με το από 30.4.2019 διαλυτικό έγγραφο συμφωνητικό αποφάσισαν την εκκαθάρισή της και τη λύσης της με αφορμή την αποχώρηση της ως άνω ομορρύθμου εταίρου Σ. Ν. του Γ., λόγω συνταξιοδότησής της, αφού ανέλαβε έκαστος των εταίρων το κεφάλαιο, που του αναλογούσε, μη υπάρχοντος άλλου περιουσιακού στοιχείου. Η διάλυση της εταιρείας ανακοινώθηκε στην οικεία Δ.Ο.Υ. και στα βιβλία των εταιρειών του Πρωτοδικείου Αθηνών και στη συνέχεια, όπως διαλαμβάνεται στην με αριθμό πρωτοκόλλου 1549459/9.5.2019 Ανακοίνωση του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Αθηνών (Τμήμα Μητρώου/Υπηρεσία Γ.Ε.ΜΗ.) στις 9.5.2019 καταχωρήθηκε στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο το ως άνω έγγραφο για τη διάλυση της αναιρεσείουσας ομόρρυθμης εταιρείας και τη διαγραφή της από αυτό, χωρίς στάδιο εκκαθάρισης, όπως αυτό επιτρέπεται από το καταστατικό της. Ωστόσο, η καταχώρηση της διαγραφής της ως άνω εταιρείας στο Γ.Ε.ΜΗ. έχει σχετικά συστατικό χαρακτήρα, με την έννοια ότι χωρίς αυτή δεν επέρχεται περάτωση της ομόρρυθμης εταιρείας. Αν όμως, διαπιστωθεί, σύμφωνα με όσα προεκτέθηκαν στην πιο πάνω νομική σκέψη, ότι η εταιρεία είχε και άλλες απαιτήσεις ή υποχρεώσεις, δεν επέρχεται περάτωσή της, έστω και αν είχε διαγραφεί στο Γ.Ε.ΜΗ., λόγω δε του σχετικά συστατικού χαρακτήρα της διαγραφής, δεν θίγεται η νομική προσωπικότητα της εταιρείας, εάν η εκκαθάριση δεν έχει πράγματι περατωθεί (ΑΠ (Ποιν 1996/2019). Ως εκ τούτου η εταιρεία και η νομική προσωπικότητά της εξακολουθούν να υπάρχουν, διότι δεν νοείται πέρας της εκκαθάρισης και της νομικής προσωπικότητας της εταιρείας, προτού αποσβεστούν οι απαιτήσεις και οι υποχρεώσεις αυτής. Έτσι, η ως άνω ομόρρυθμη εταιρεία και ήδη αναιρεσείουσα λογίζεται ότι εξακολουθεί να υφίσταται, ακόμη και μετά τη λύση και τη θέση της υπό εκκαθάριση, όπως και μετά την φερόμενη λήξη των εργασιών εκκαθάρισης, εφόσον διαπιστώθηκε, στη συνέχεια, ότι υπάρχει κάποια εκκρεμότητα, όπως στην υπό κρίση περίπτωση, οι ένδικες απαιτήσεις του πρώτου αναιρεσιβλήτου, οπότε επαναλαμβάνονται και πάλι οι εργασίες της εκκαθάρισης και συνεχίζεται η νομική της προσωπικότητα και η εκπροσώπηση της εταιρείας από τους εκκαθαριστές της (μη λογιζομένης της εταιρείας ως ανυπάρκτου νομικού προσώπου) και δη τους δύο ως άνω ομορρύθμους εταίρους της και διαχειριστές της Ι. Σ. του Γ. και Ν. Σ. του Γ., όπως ορίζεται στο 11ο άρθρο του από 10.10.2003 Ιδιωτικού Συμφωνητικού Σύστασης ("....Σε περίπτωση όμως λύσης της εταιρείας εκκαθαριστές ορίζονται και οι δύο διαχειριστές. Προς τον σκοπό αυτό θα ακολουθήσουν τις διατάξεις περί εκκαθαρίσεως του Α.Κ. και του Εμπορικού Νόμου"). ενεργούντες από κοινού, ως ορίζει το άρθρο 778 ΑΚ. Ειδικότερα δε στην προκειμένη περίπτωση για την νομότυπη παράσταση της υπό εκκαθάριση τελούσας αναιρεσείουσας ομόρρυθμης εταιρείας ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου, όπου οι διάδικοι έχουν υποχρέωση να παρίστανται δια πληρεξουσίου δικηγόρου, οι ως άνω εκκαθαριστές αυτές, με κοινή συμφωνία τους, οφείλουν να διορίσουν πληρεξούσιο δικηγόρο, προκειμένου να την εκπροσωπήσει τόσο για τις προπαρασκευαστικές πράξεις και τις κλήσεις έως την συζήτηση στο ακροατήριο, όσο και ενώπιον του Αρείου Πάγου, καθότι ο διορισμός του παραστάντος ως άνω δικηγόρου από μόνο τον έναν εκκαθαριστή δεν είναι νόμιμος, καθώς δεν βρίσκει έρεισμα στις διατάξεις του άρθρου 778 Α.Κ. σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 94 και 96 ΚΠολΔ, αφού δεν υφίσταται διορισμός πληρεξουσίου δικηγόρου της υπό εκκαθάριση αναιρεσείουσας ομόρρυθμης εταιρείας, ύστερα από κοινή συμφωνία των εκκαθαριστών - ομορρύθμων εταίρων και διαχειριστών αυτής.
Συνεπώς, πρέπει να διαταχθεί η επανάληψη της συζητήσεως, προκειμένου, με επιμέλεια της αναιρεσείουσας να προσκομισθεί το προαναφερόμενο έγγραφο (πληρεξούσιο).
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
ΔΙΑΤΑΣΣΕΙ την επανάληψη της επ' ακροατηρίου συζητήσεως της από 30.3.2022 και αριθ. κατάθεσης 2668/251/31.3.2022 αίτησης για αναίρεση της 4885/2021 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, προκειμένου να προσκομισθεί με επιμέλεια της αναιρεσείουσας το αναφερόμενο στο σκεπτικό έγγραφο.
ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 21 Φεβρουαρίου 2023.
ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 4 Μαΐου 2023.
Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ