Αριθμός 220/2013
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ
Γ' Πολιτικό Τμήμα
ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Χαράλαμπο Δημάδη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Δημήτριο Μαζαράκη, Νικόλαο Μπιχάκη και Κων/νο Τσόλα, Αρεοπαγίτες.
ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 23 Μαΐου 2012, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:
Της αναιρεσείουσας: Ε. θυγ. Μ. Κ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Καραγκούνη, ο οποίος ανακάλεσε την από 22-5-2012 δήλωσή του άρθρου 242 παρ.2 του ΚΠολΔ και παραστάθηκε αυτοπροσώπως.
Της αναιρεσίβλητης: ’. θυγ. Μ. Κ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Τζαρίδη.
Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30-5-1997 αγωγή των ’. και Α. Κ., που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 26557/1998 του ίδιου Δικαστηρίου και 2353/2008 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 10-3-2009 αίτησή της και με τους από 10-5-2009 πρόσθετους λόγους.
Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Σπυρίδων Μιτσιάλης ανέγνωσε την από 28-12-2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης και των προσθέτων αυτής λόγων.
Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και των προσθέτων λόγων, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή τους, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.
ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
Επειδή από τις διατάξεις των άρθρων 1,2 παρ.1, 3,4,5,7 παρ.1, 8 παρ.1, 13 του ν. 3741/1929, 787, 1002 και 1117 ΑΚ προκύπτει ότι, επί οικοδομής που έχει υπαχθεί στο καθεστώς της οριζόντιας ιδιοκτησίας, μπορεί, με τη νομίμως μεταγεγραμμένη συστατική της οροφοκτησίας συμβολαιογραφική πράξη, να παραχωρηθεί σε ένα δικαιούχο οριζόντιας ιδιοκτησίας το δικαίωμα επεκτάσεως της οικοδομής προς τα άνω με την προσθήκη νέου ορόφου επί του δώματος ("ταράτσας"), το οποίο, εωσότου κατασκευασθεί ο νέος όροφος, ανήκει κατά συγκυριότητα και χρήση σε όλους από κοινού τους ιδιοκτήτες ορόφων ή διαμερισμάτων. Μετά την ανέγερσή του, ο νέος όροφος περιέρχεται στον δικαιούχο της επεκτάσεως, κατ' αποκλειστική κυριότητα νομή και κατοχή και με το ανάλογο ποσοστό αναγκαστικής συγκυριότητας επί του εδάφους και των λοιπών κοινοχρήστων και κοινοκτήτων μερών της οικοδομής. Η άσκηση όμως του δικαιώματος επεκτάσεως της οικοδομής καθ' ύψος προϋποθέτει την τήρηση των σχετικών διατάξεων της πολεοδομικής νομοθεσίας. Επομένως, για να είναι νόμιμη η άσκηση του δικαιώματος αυτού από το συνιδιοκτήτη του ενιαίου οικοπέδου, στον οποίο χορηγήθηκε με την κοινή συμφωνία όλων των λοιπών συνιδιοκτητών διά της συστατικής πράξεως που έχει μεταγραφεί, και αυτός να καταστεί αποκλειστικά κύριος του νέου κτίσματος άνωθεν του δώματος, πρέπει η κατασκευή αυτού να γίνει με την τήρηση των πολεοδομικών διατάξεων, διότι σε αντίθετη περίπτωση, εάν δηλαδή η προσθήκη του κτίσματος γίνει αυθαιρέτως κατά παράβαση των πολεοδομικών διατάξεων, ο φορέας του άνω δικαιώματος δεν αποκτά αποκλειστική επ' αυτού κυριότητα και οι λοιποί συνιδιοκτήτες εξακολουθούν να έχουν το δικαίωμα της αναγκαστικής συγκυριότητας, συγκατοχής και συγχρήσεως όλου του (κοινοχρήστου) χώρου του δώματος. Ωστόσο, αν με νεότερη νομοθετική ρύθμιση παρασχεθεί η δυνατότητα νομιμοποιήσεως του αυθαιρέτου κτίσματος και ο έχων ανεγείρει τούτο τηρήσει τις προβλεπόμενες από τη ρύθμιση αυτή προϋποθέσεις νομιμοποιήσεως, τότε η άσκηση του δικαιώματος επεκτάσεως καθ' ύψος της οικοδομής από τον δικαιούχο είναι επιτρεπτή, αφού το ανεγερθέν κτίσμα απέβαλε το χαρακτήρα του αυθαιρέτου και κατέστη νόμιμο. Κατά συνέπεια, μόνο μετά τη νομιμοποίηση του αυθαιρέτου κτίσματος, ο έχων το δικαίωμα επεκτάσεως καθ' ύψος της οικοδομής αποκτά αποκλειστική κυριότητα επί του κτίσματος και του υπ' αυτού καταλαμβανομένου χώρου του δώματος (ΑΠ 615/2006).
Εξάλλου, κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση, όταν στο αιτιολογικό, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν αναφέρονται καθόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και, έτσι, δεν μπορεί να ελεγχθεί, αν, στη συγκεκριμένη περίπτωση, συνέτρεχαν ή όχι οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε. Ο σχετικός αναιρετικός λόγος ιδρύεται και όταν η διατύπωση της απόφασης είναι ενδοιαστική, ώστε το πόρισμα να μην είναι αναμφίβολο. Τέλος, από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ.1 Κ.Πολ.Δ. προκύπτει, ότι λόγος αναίρεσης για ευθεία παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται, αν αυτός δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, αντίστοιχα δε, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου τα πραγματικά περιστατικά ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται με βάση το πραγματικό κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας ή την άρνησή της.
Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο που την εξέδωσε, μετ' ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων, δέχθηκε τα ακόλουθα περιστατικά: "Δυνάμει της υπ. αρ. 106/1964 τελεσίδικης απόφασης του Ειρηνοδικείου Θεσσαλονίκης, που μεταγράφηκε νόμιμα στον τόμο ... και αριθμό 64 των βιβλίων μεταγραφών του υποθηκοφυλακείου Θεσσαλονίκης και της 3650/16.3.1982 περίληψης κατακυρωτικής έκθεσης που μεταγράφηκε ομοίως νόμιμα στον τόμο ... και αριθμό 438 των βιβλίων μεταγραφών του ιδίου ως άνω υποθηκοφυλακείου Θεσσαλονίκης, ο Μ. Κ. του Α., ο οποίος ήταν πατέρας της πρώτης ενάγουσας καθώς και της εναγομένης και σύζυγος της δεύτερης ενάγουσας, κατέστη κύριος κατά ποσοστό 5/6 και 1/6 εξ αδιαιρέτου, αντίστοιχα, ενός ακινήτου [οικοπέδου], εμβαδού 697 τμ που βρίσκεται στον αριθμό 113 του 25ου οικοδομικού τετραγώνου του ... και συνορεύει βόρεια με το 110 οικόπεδο, νότια με το 114 οικόπεδο, ανατολικά με την οδό ... και δυτικά εν μέρει με το 110 οικόπεδο και εν μέρει με το 112 οικόπεδο. Ο Μ. Κ., έχοντας πρόθεση να ανεγείρει στο ακίνητο τούτο οικοδομή, υπέβαλε αρμοδίως την από 23.12.1981 αίτηση και σχετικά εκδόθηκε η υπ' αριθ. .../1982 άδεια ανέγερσης διωρόφου οικοδομής με ημιυπόγειο και στέγη. Κατόπιν με βάση τα υπ' αριθ. ... και .../19.3.1982 δωρητήρια συμβόλαια του συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Νικολάου Τσαλούδη, που μεταγράφηκαν νόμιμα στον τόμο ... και αριθμούς 80 και 81, αντίστοιχα, των βιβλίων μεταγραφών επίσης του υποθηκοφυλακείου Θεσσαλονίκης, μεταβίβασε λόγω δωρεάς στις θυγατέρες του, την πρώτη ενάγουσα και την εναγομένη, από κοινού και κατ' ισομοιρία ποσοστό συνολικά 350/1000 εξ αδιαιρέτου, παρακρατώντας για τον εαυτό του το υπόλοιπο ποσοστό 650/1000 εξ αδιαιρέτου, του οικοπέδου αυτού. Ακολούθως, δυνάμει του υπ' αριθ. .../12.4.1982 συμβολαίου σύστασης οριζόντιας ιδιοκτησίας και διανομής προ πάσης ανεγέρσεως του ίδιου συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Νικολάου Τσαλούδη, που καταρτίσθηκε μεταξύ του Μ. Κ. και των δύο θυγατέρων του και που μεταγράφηκε νόμιμα στον τόμο ... και αριθμό 137 των ίδιων βιβλίων μεταγραφών του υποθηκοφυλακείου Θεσσαλονίκης, η ανωτέρω οικοδομή υπήχθη στο καθεστώς των διατάξεων περί οροφοκτησίας των προαναφερόμενων άρθρων του ν. 3741/1929 και 1002 και 1117 του ΑΚ και με συμφωνία των συμβαλλομένων περιήλθε η αποκλειστική κυριότητα του ενός δεύτερου εξ αδιαιρέτου στη μεν πρώτη ενάγουσα του ημιυπόγειου της οικοδομής και αυτοτελούς διαμερίσματος του ανωγείου [πρώτου] ορόφου που κατέχει την αριστερή πλευρά αυτής [οικοδομής], στη δε εναγομένη του ημιυπόγειου της καθώς και αυτοτελούς άλλου διαμερίσματος του ανωγείου [πρώτου] ορόφου, το οποίο κατέχει τη δεξιά πλευρά της, ενώ στον πατέρα τούτων περιήλθε η κυριότητα του υπόλοιπου ενός δευτέρου των ως άνω διηρημένων ιδιοκτησιών [ημιυπόγειων και διαμερισμάτων]. Το αντίστοιχο σε καθεμιά των ιδιοκτησιών αυτών εξ αδιαιρέτου ποσοστό επί του οικοπέδου και των κοινόχρηστων και κοινόκτητων μερών της οικοδομής καθορίστηκε σε 50%ο για κάθε ημιυπόγειο χώρο και σε 150%ο για κάθε διαμέρισμα. Έτσι, το αντίστοιχο στις ιδιοκτησίες καθεμιάς από τις θυγατέρες του Μ. Κ. εξ αδιαιρέτου ποσοστό επί του οικοπέδου κλπ ανήλθε σε 200%ο και στον τελευταίο σε 400%ο. Εξάλλου, με το ίδιο ως άνω συμβόλαιο διανομής συμφωνήθηκε μεταξύ των συμβληθέντων, ότι ο Μ. Κ. λαμβάνει κατά πλήρες δικαίωμα χωριστής κυριότητας ολόκληρη την επάνω από τον πρώτο όροφο αέρινη στήλη, δηλαδή το δικαίωμα της καθ' ύψος επέκτασης της οικοδομής επάνω από τον πρώτο όροφο μέχρι την κάλυψη του ανώτατου ορίου ύψους αυτής στο μέλλον με ποσοστό εξ αδιαιρέτου επί του οικοπέδου ανερχόμενο σε 300%ο. Σε εκτέλεση του τελευταίου όρου ο Μ. Κ. ανήγειρε επάνω από τον πρώτο όροφο και άλλον, αποτελούμενο από δύο ανεξάρτητες κατοικίες [διαμερίσματα] με ανάλογο ποσοστό επί του οικοπέδου 25% καθεμιάς, αλλά καθ' υπέρβαση του επιτρεπομένου ύψους της οικοδομής, από 7,40 μέτρα, κατασκεύασε επάνω από τις κατοικίες αυτές και κάτω από στέγη, ενιαίο αποθηκευτικό χώρο, καθώς και σοφίτα εμβαδού 64,60 τμ, η οποία μετατράπηκε σε χώρο κύριας χρήσης, η δε επικοινωνία με αυτήν μπορούσε να γίνει μόνο με την κατοικία του δευτέρου ορόφου, ο οποίος καταλάμβανε την αριστερή πλευρά της οικοδομής, μέσω εσωτερικής κλίμακας. Στις 28.4.1986 αυτός [Μ. Κ.] απεβίωσε και με βάση την υπ' αριθ. .../1984 δημόσια διαθήκη του ενώπιον της συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Αρετής Παπαϊωάννου-Χουρδάκη, που δημοσιεύτηκε νόμιμα με τα υπ' αριθ. 582/1986 πρακτικά του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης εγκατέστησε κληρονόμους του επί των κατοικιών αυτών που είχαν κατασκευαστεί επάνω από τον πρώτο όροφο κατά ψιλή κυριότητα την πρώτη ενάγουσα του διαμερίσματος της αριστερής πλευράς της οικοδομής και την εναγομένη του διαμερίσματος της δεξιάς πλευράς της οικοδομής, δηλαδή καθένα από τα διατεθέντα διαμερίσματα, καταλάμβανε την ίδια πλευρά με εκείνο το διαμέρισμα που είχε δωρήσει σε καθεμιά από τις θυγατέρες του, ενώ στην επικαρπία αυτών εγκατέστησε μέχρι το θάνατό της τη δεύτερη των εναγουσών, σύζυγό του. Όσον αφορά τη σοφίτα, ο διαθέτης όρισε, αναφέροντας αυτήν ως "σουίτα", ότι συμπεριλαμβάνεται στην κατοικία της οποίας άφησε την ψιλή κυριότητα στην πρώτη των εναγουσών και την επικαρπία στη δεύτερη, όπως είχε δικαίωμα να πράξει ως κύριος του χώρου αυτού κατά τα μνημονευόμενα στην προηγούμενη νομική σκέψη, απορριπτόμενου του αντίθετου ισχυρισμού της εναγομένης. Στη συνέχεια δέχτηκε το Εφετείο ότι σύμφωνα με αυτά, που δεν αμφισβητούνται από την εναγομένη, η πραγματική βούληση του Μ. Κ. ήταν να περιέλθει ο χώρος αυτός των 64,60 μέτρων, που χαρακτήρισε ως "σουίτα" και αποτελούσε διαιρετό τμήμα του μεγαλύτερου χώρου που κατασκεύασε κάτω από τη στέγη, στην πρώτη ενάγουσα και μάλιστα, μετά το θάνατο της συζύγου του, στην οποία κατέλιπε την επικαρπία της, κατά πλήρες δικαίωμα κυριότητας. Με βάση τους ορισμούς αυτούς της διαθήκης η πρώτη ενάγουσα, μαζί με τη δεύτερη τούτων, μητέρα της, αποδέχθηκαν την κληρονομιά του θανόντος με την υπ' αριθ. .../5.5.1988 δήλωση αποδοχής κληρονομιάς ενώπιον της συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Αρετής Παπαϊωάννου, που μεταγράφηκε νόμιμα στον τόμο 1493 και αριθμό 78 των βιβλίων μεταγραφών του υποθηκοφυλακείου Θεσσαλονίκης και κατόπιν με την υπ' αριθμ. 4459/10.1.1997 συμπληρωματική πράξη δήλωσης αποδοχής κληρονομιάς ενώπιον της συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Μαγδαληνής Ορφανάκου-Αριστοτέλους που μεταγράφηκε ομοίως στον τόμο 115 και αριθμό ... των βιβλίων μεταγραφών του υποθηκοφυλακείου Νεάπολης Ν. Θεσσαλονίκης και κατ' αυτό τον τρόπο απέκτησαν το χώρο της σοφίτας κατά ψιλή κυριότητα και επικαρπία, αντίστοιχα. Αμφιβολία περί αυτού δεν υφίσταται, ενόψει μάλιστα ότι αν ο διαθέτης είχε τη βούληση να περιέλθει αυτή και στην εναγομένη κατά οποιοδήποτε ποσοστό, θα είχε κάνει σχετική μνεία στη διαθήκη του".
Ακολούθως, κατ' επικύρωση της πρωτόδικης απόφασης, που έκρινε ομοίως, αναγνώρισε την αναιρεσίβλητη αποκλειστικώς κυρία του επί του δώματος ανεγερθέντος κτίσματος των 64,60 τμ από τον άμεσο δικαιοπάροχό της Μ. Κ.. Με αυτά, όμως, που δέχθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση και έτσι, όπως έκρινε το Εφετείο, ευθέως και εκ πλαγίου παραβίασε τις προμνημονευθείσες ουσιαστικές διατάξεις, και τούτο διότι, ενώ δέχθηκε ότι ο προαναφερόμενος άμεσος δικαιοπάροχος της αναιρεσίβλητης (και της ήδη αποβιωσάσης μητέρας της Α. χήρας Μ. Κ. αρχικώς ενάγουσας) Μ. Κ. διά της υπ' αριθμ. .../12-4-1982 πράξεως συστάσεως οριζοντίου ιδιοκτησίας του συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Νικολάου Τσαλούδη, νόμιμα μεταγραφείσας, ως συγκύριος επί του ενιαίου οικοπέδου επί του οποίου ανεγέρθηκε η στην πράξη αυτή αναφερόμενη πολυόροφη οικοδομή και κύριος διακεκριμένων οριζοντίων ιδιοκτησιών, απέκτησε το δικαίωμα της καθ' ύψος επεκτάσεως της εν λόγω οικοδομής, διά της προσθήκης νέου ορόφου, συμμορφούμενος όμως με τις σχετικές πολεοδομικές διατάξεις, καθώς και ότι ο άνω συνιδιοκτήτης κατ' ενάσκηση του άνω δικαιώματος ανέγειρε επί του χώρου του δώματος, κάτωθεν της υφισταμένης στέγης, παράνομο κτίσμα 64,60 τμ χωρίς την άδεια της πολεοδομικής αρχής, στη συνέχεια έκρινε ότι η αναιρεσίβλητη, ως εκ διαθήκης κληρονόμος του πατέρα της Μ. Κ., απέκτησε αποκλειστική κυριότητα επί του κτίσματος και του υπ' αυτού καταλαμβανομένου (κοινόχρηστου) χώρου του δώματος, καθώς και δικαίωμα αποκλειστικής κατοχής και χρήσεως, χωρίς να δέχεται ότι κατόπιν της τηρήσεως των υπό του νόμου προβλεπομένων διοικητικών διαδικασιών εχώρησε νομιμοποίηση του αυθαιρέτου κτίσματος. Επομένως, οι στον τέταρτο λόγο του δικογράφου των προσθέτων λόγων διαλαμβανόμενες αιτιάσεις από το άρθρο 559 αρ. 1 και 19 ΚΠολΔ πρέπει να γίνουν δεκτές ως βάσιμες. Ακολούθως προς όλα τα ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση στο ίδιο Εφετείο που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές σύμφωνα με το άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ, όπως αυτό ίσχυε πριν από το νόμο 4055/2012.
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Αναιρεί την 2353/2008 απόφαση του Β' τμήματος του Εφετείου Θεσσαλονίκης.
Παραπέμπει την υπόθεση προς εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση. Και
Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων πεντακοσίων (3.500) ευρώ.
Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 5 Ιουλίου 2012. Και
Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ
Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 8 Φεβρουαρίου 2013.
Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ